İçeriğe geç
Ders MerkeziDP Pano
6. Sınıf · 13. Hafta 14–18 Aralık 2026 4. Tema · Bilişim Etiği ve Siber Güvenlik

Lisans Türleri ve Yapay Zekâda Veri

Yazılımları kullanım haklarına göre lisans türleriyle karşılaştırıyor; ardından yapay zekânın girdisi olan veri hakkında bilgi toplamak için kullanacağımız araçları belirliyoruz.

  • Lisans Türleri
  • Yapay Zekâda Verinin Rolü
Öğrenme çıktıları

BTY.6.4.4 Kullanım haklarına göre lisans türlerini karşılaştırabilme

  • a) Kullanım haklarına göre lisans türlerinin özelliklerini belirler.
  • b) Kullanım haklarına göre lisans türlerinin benzerliklerini listeler.
  • c) Kullanım haklarına göre lisans türlerinin farklılıklarını listeler.

BTY.6.5.1 Yapay zekâ girdileri hakkında bilgi toplayabilme

  • a) Yapay zekâ girdileriyle ilgili gerekli bilgilere ulaşmak için kullanacağı araçları belirler.
Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası
Dikkat Çekme

Düşünelim, konuşalım

  1. 1
    "Ücretsiz" bir program her şeyi yapmamıza izin verir mi?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Evet, ücretsiz", "Hayır, bazı şeyler yasak", "bilmiyorum".

    Varılacak nokta: Ücretsiz yazılımın da bir lisansı vardır; çoğu zaman kodunu değiştirmemize ya da satmamıza izin vermez.

    Cevap gelmezse: "Ücretsiz bir programı alıp adını değiştirerek satabilir misiniz?" diye sorun. Gerekirse: "Hayır. Ücretsiz olmak her şeye izin vermek değildir; neyi yapabileceğimizi lisans söyler."

  2. 2
    Okulun bilgisayarlarındaki Pardus'u kim, hangi izinle dağıtıyor?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Devlet", "Milli Eğitim", "bedava", "bilmiyorum".

    Varılacak nokta: Pardus TÜBİTAK tarafından geliştirilen açık kaynak bir işletim sistemidir; lisansı serbestçe kurulmasına, paylaşılmasına ve geliştirilmesine izin verir.

    Cevap gelmezse: Bir bilgisayarda Pardus'un "Hakkında" penceresini açıp gösterin. Gerekirse: "Pardus'u TÜBİTAK geliştiriyor ve açık kaynak lisansıyla dağıtıyor; bu lisans herkesin kurmasına ve paylaşmasına izin veriyor."

  3. 3
    Bir yapay zekâ neyle beslenir?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "İnternetle", "bilgiyle", "verilerle", "elektrikle".

    Varılacak nokta: Yapay zekâ veriden öğrenir: fotoğraf, ses, metin, sayı ve sensör ölçümleri onun girdileridir.

    Cevap gelmezse: "Bir öğrenci neyle öğrenir? Kitap ve örneklerle. Yapay zekâ?" diye sorun. Gerekirse: "Örneklerle, yani veriyle. Fotoğraflar, sesler, metinler yapay zekânın besinidir."

  4. 4
    Bir programı kurarken çıkan uzun "sözleşme" metnini hiç okudunuz mu?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: Çoğu dürüstçe "hayır" der; "çok uzun", "hemen kabul ediyorum".

    Varılacak nokta: O metin lisans sözleşmesidir; "Kabul ediyorum" demek programın kullanım koşullarını onaylamaktır.

    Cevap gelmezse: "Okumadığınız bir kâğıdı imzalar mısınız?" diye sorun. Gerekirse: "Kabul düğmesine basmak bir imza gibidir; programı nasıl kullanabileceğimizi o metin söyler. Önemli kısımlara bir yetişkinle birlikte bakmalıyız."

Konu

Lisans türleri

LisansÜcretKopyalama / paylaşmaDeğiştirmeÖrnek
Ticari (özel mülk)ÜcretliHayırHayırÜcretli ofis ve oyun yazılımları
Deneme sürümü (shareware)Belli süre ücretsizSınırlıHayır30 günlük deneme programları
Ücretsiz (freeware)ÜcretsizGenellikle evetHayırÜcretsiz müzik çalar
Açık kaynak / özgür yazılımGenellikle ücretsizEvetEvet (koşullu)Pardus, LibreOffice
EBA materyali Lisans Türleri Kavram Haritası EBA'da aç
EBA materyali Lisanssız Yazılımların Sebep Olacağı Riskler EBA'da aç
Konu

Lisanssız (kırık) yazılım kullanmak hem telif hakkı ihlalidir hem de risklidir: bu kopyalara çoğu zaman zararlı yazılım gizlenir ve güvenlik güncellemesi alınamaz.

Konu

Hangi lisans?

Ticari
  • Satın alınınca kullanılabilen oyun
Deneme sürümü
  • 30 gün sonra ödeme isteyen program
Ücretsiz
  • Ücretsiz dağıtılan ama kodu kapalı müzik çalar
Açık kaynak
  • Kodu herkese açık, geliştirilebilen işletim sistemi
  • LibreOffice
Konu

Yapay zekânın girdisi: veri

Yapay zekâ veriden öğrenir: fotoğraflar, sesler, metinler, sayılar ve sensör ölçümleri onun girdileridir. Verinin miktarı, doğruluğu ve çeşitliliği yapay zekânın ne kadar iyi öğreneceğini belirler. Veri hakkında bilgi toplamak için arama motorları, açık veri siteleri, anketler, sensörler ve gözlem kullanılır.

EBA materyali Yapay Zekâ ve Etik EBA'da aç
EBA materyali Yapay Zekâda Girdi Nedir Sunumu EBA'da aç
EBA materyali Girdi Avcıları - Girdi Kartları EBA'da aç
Konu

Veri hakkında bilgi toplama araçları

AraçNe sağlar?Dikkat
Arama motoruKonu hakkında hızlı bilgiKaynağın güvenilirliğini kontrol et
Açık veri sitesiKurumların herkese açtığı veri setleriVeri güncel mi?
AnketBir gruptan doğrudan bilgiKişisel bilgi sorma, izin al
SensörSıcaklık, ışık, hareket ölçümüÖlçüm doğru mu?
GözlemGörüleni kaydetmeTarafsız kal
Etkinlik 1

Ne Yapmalı, Nereden Bulmalı?

20 dk Grup

Gruplar bir ihtiyaç için uygun lisanslı yazılımı ve güvenli indirme kaynağını belirler.

  1. İhtiyaç: resim düzenleme, sunum hazırlama, kodlama.
  2. Uygun lisans türünü ve güvenli kaynağı yazın.
  3. Lisans Türleri Kavram Haritasını (EBA) tamamlayın.
EBA materyali Siber Dedektifler EBA'da aç
EBA

Bu haftanın diğer EBA materyalleri

Karekodu telefonla okutun ya da karta dokunun. EBA materyalleri EBA girişi ister ve yeni sekmede açılır.

EBA materyali Sınıf Sözleşmesi EBA'da aç
EBA materyali Tema Özeti EBA'da aç
Pekiştirme

Kendimizi sınayalım

  1. Kaynak kodunu inceleyip değiştirmemize izin veren lisans hangisidir?

    • Ticari
    • Deneme sürümü
    • Açık kaynak
    • Lisanssız

  2. Yapay zekânın öğrenmesi için en önemli girdi hangisidir?

    • Veri
    • Ekran boyutu
    • Kasa rengi
    • Klavye

  3. Lisanssız (kırık) yazılımın bir riski hangisidir?

    • Zararlı yazılım içerebilir
    • Daha hızlıdır
    • Güncelleme alır
    • Tamamen yasaldır
Özet

Bugün neler öğrendik?

  • Lisanslar: ticari, deneme, ücretsiz, açık kaynak; lisanssız yazılım kullanılmaz.
  • Yapay zekânın girdisi veridir; verinin miktarı, doğruluğu ve çeşitliliği sonucu belirler.
  • Veri bilgisi için: arama motoru, açık veri, anket, sensör, gözlem.
  • lisans
  • açık kaynak
  • ücretsiz yazılım
  • lisanssız yazılım
  • veri

Gelecek derse hazırlık

Bir yapay zekâya bitkileri tanımayı öğretmek isteseydiniz ona ne tür veriler verirdiniz?

Ders notu

Defterime yazıyorum

Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!

6. Sınıf Bilişim · 13. Hafta: Lisans Türleri ve Yapay Zekâda VeriTarih: ....../....../20....

1. Lisans nedir?

Lisans, bir yazılımı nasıl kullanabileceğimizi (kurma, kopyalama, paylaşma, değiştirme) belirleyen izin belgesidir. Program kurulurken görülen uzun metin lisans sözleşmesidir; "Kabul ediyorum" demek bu koşulları onaylamaktır.

2. Lisans türleri

LisansÜcretPaylaşmaDeğiştirmeÖrnek
Ticari (özel mülk)ÜcretliHayırHayırÜcretli ofis ve oyun yazılımları
Deneme sürümüBelli süre ücretsizSınırlıHayır30 günlük deneme programları
Ücretsiz yazılımÜcretsizGenellikle evetHayırÜcretsiz müzik çalar
Açık kaynak / özgür yazılımGenellikle ücretsizEvetEvet (koşullu)Pardus, LibreOffice

Dikkat: "Ücretsiz" ile "açık kaynak" aynı şey değildir: ücretsiz yazılımın kodu kapalı olabilir; açık kaynak yazılımın kaynak kodu herkesin incelemesine açıktır.

3. Lisanssız yazılımın riskleri

  • Lisanssız (kırık) yazılım kullanmak telif hakkı ihlalidir.
  • Bu kopyalara çoğu zaman zararlı yazılım gizlenir.
  • Güvenlik güncellemesi alınamaz; açıklar kapanmaz.
  • Doğru yol: ihtiyacı karşılayan açık kaynak ya da ücretsiz bir alternatif bulmak ve programı resmî kaynaktan indirmek.

4. Yapay zekânın girdisi: veri

Yapay zekâ veriden öğrenir. Fotoğraflar, sesler, metinler, sayılar ve sensör ölçümleri onun girdileridir. Verinin miktarı, doğruluğu ve çeşitliliği yapay zekânın ne kadar iyi öğreneceğini belirler: az, yanlış ya da tek tip veriyle eğitilen yapay zekâ hatalı sonuçlar verir.

5. Veri hakkında bilgi toplama araçları

Lisans
Yazılımın kullanım koşullarını belirleyen izin.
Açık kaynak
Kaynak kodu açık, incelenip geliştirilebilen yazılım.
Ücretsiz yazılım
Ücret ödemeden kullanılan ama genellikle değiştirilemeyen yazılım.
Lisanssız yazılım
İzinsiz kopyalanmış, kırılmış yazılım.
Veri
Yapay zekânın öğrendiği örnekler: görsel, ses, metin, sayı.
AraçNe sağlar?Dikkat
Arama motoruKonu hakkında hızlı bilgiKaynağın güvenilirliği
Açık veri sitesiKurumların herkese açtığı veri setleriGüncellik
AnketBir gruptan doğrudan bilgiKişisel bilgi sormamak, izin
SensörSıcaklık, ışık, hareket ölçümüÖlçümün doğruluğu
GözlemGörüleni kaydetmeTarafsızlık
Unutma!
  • Lisanslar: ticari, deneme, ücretsiz, açık kaynak; lisanssız yazılım kullanılmaz.
  • Açık kaynak yazılımın kodu açıktır ve geliştirilebilir (Pardus, LibreOffice).
  • Yapay zekânın girdisi veridir: miktar, doğruluk ve çeşitlilik önemlidir.
Kendimi deniyorum
  1. Lisans nedir? Lisans sözleşmesini kabul etmek ne demektir?
  2. Dört lisans türünü ücret ve değiştirme açısından karşılaştır.
  3. Ücretsiz yazılım ile açık kaynak yazılım arasındaki fark nedir?
  4. Lisanssız yazılım kullanmanın üç riskini yaz.
  5. Yapay zekânın girdilerine dört örnek ver.
  6. Veri hakkında bilgi toplamak için hangi araçları kullanabiliriz?
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)

6. Sınıf Bilişim · 13. Hafta: Lisans Türleri ve Yapay Zekâda Veri — Kendimi deniyorum cevap anahtarı

  1. Lisans nedir? Lisans sözleşmesini kabul etmek ne demektir?

    Lisans, bir yazılımı nasıl kullanabileceğimizi (kurma, kopyalama, paylaşma, değiştirme) belirleyen izin belgesidir. Sözleşmeyi kabul etmek bu koşulları onaylamak demektir.

  2. Dört lisans türünü ücret ve değiştirme açısından karşılaştır.

    Ticari: ücretli, değiştirilemez. Deneme sürümü: belli süre ücretsiz, değiştirilemez. Ücretsiz yazılım: ücretsiz, değiştirilemez. Açık kaynak: genellikle ücretsiz, koşullu olarak değiştirilebilir.

  3. Ücretsiz yazılım ile açık kaynak yazılım arasındaki fark nedir?

    Ücretsiz yazılım para ödemeden kullanılır ama kodu kapalı olabilir ve değiştirilemez. Açık kaynak yazılımın kaynak kodu herkesin incelemesine açıktır ve geliştirilebilir.

  4. Lisanssız yazılım kullanmanın üç riskini yaz.

    Telif hakkı ihlalidir; zararlı yazılım içerebilir; güvenlik güncellemesi alınamaz.

  5. Yapay zekânın girdilerine dört örnek ver.

    Fotoğraflar, sesler, metinler, sayılar (sensör ölçümleri da olur).

  6. Veri hakkında bilgi toplamak için hangi araçları kullanabiliriz?

    Arama motoru, açık veri siteleri, anket, sensör, gözlem.

Video

Haftanın videosu

Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.

Bağlantı yalnız bu tarayıcıda saklanır, sunucuya gönderilmez. Video, siz Oynat'a basana kadar yüklenmez (youtube-nocookie.com). Okul ağı YouTube'u engelliyorsa video açılmaz; EBA bağlantıları aşağıdadır.

Yalnız öğretmen

Ders hazırlığı ve materyaller

Dersten önce

  • "Lisans Türleri Kavram Haritası" ve "Yapay Zekâda Girdi Nedir" sunumunu EBA'dan açın.

Önerilen ders akışı

  1. 5 dk Dikkat çekme
  2. 10 dk Lisans türleri + hangi lisans?
  3. 20 dk Ne Yapmalı, Nereden Bulmalı?
  4. 10 dk Yapay zekânın girdisi: veri
  5. 10 dk Bilgi toplama araçları
  6. 5 dk Pekiştirme

EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)

Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.

Ders materyalleri

Ölçme ve değerlendirme formları

Ölçme ve değerlendirme

Tema sonu ölçme-değerlendirme (EBA).

Kendi içeriklerim

Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.

Yükleniyor…

Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).

Sınıf ortamı

İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.

Maarif Modeli: 4. tema künyesi

Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 4 ders saati.

Alan becerileri
BTYAB6. Dijital Güvenlik Önlemleri Alma (BTYAB6.1. Dijital Güvenlik Önlemlerini Yönetme)
Kavramsal beceriler
KB2.7. KarşılaştırmaKB2.8. Sorgulama
Eğilimler
E3.1. MuhakemeE3.7. SistematiklikE1.1. MerakE2.5. OyunseverlikE3.2. Odaklanma
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB2.3. Sosyal FarkındalıkSDB3.2. EsneklikSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler
D1. AdaletD2. Aile BütünlüğüD3. ÇalışkanlıkD8. MahremiyetD9. MerhametD14. SaygıD17. Tasarruf
Okuryazarlık becerileri
OB1. Bilgi Okuryazarlığı
Beceriler arası ilişkiler
KB2.12. Mevcut Bilgiye/Veriye Dayalı Tahmin EtmeKB3.3. Eleştirel Düşünme

Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)

  • Siber zorbalığın etkilerini anlatan kısa bir drama hazırlama.
  • Okulda siber zorbalık üzerine anket yapıp sonuçları raporlama.
  • Bilişim etiğine uygun davranışları içeren bir sınıf sözleşmesi hazırlayıp imzalama.

Destekleme (zorlananlar için)

  • Örnek olay, video ve rol oynama ile konuları somutlaştırma.
  • Renkli kartlar ve basitleştirilmiş metinlerle kuralları görselleştirme.
  • Bilişim suçlarından korunmayı canlandırma (rol yapma) ile deneme.