İçeriğe geç
Ders MerkeziDP Pano
6. Sınıf · 12. Hafta 7–11 Aralık 2026 4. Tema · Bilişim Etiği ve Siber Güvenlik

Telif Hakkı ve Güvenli Siber Ortam

Telif hakkı kavramını sorguluyor, bilgi topluyor ve doğruluğunu değerlendiriyor; siber ortamdaki güvenlik risklerini, önlemleri ve bilgi güvenliğinin bileşenlerini öğreniyoruz.

  • Telif Hakkı
  • Güvenli Siber Ortam
Öğrenme çıktıları

BTY.6.4.2 Telif hakkı kavramını sorgulayabilme

  • a) Telif hakkı kavramı hakkında merak ettiği konuları tanımlar.
  • b) Telif hakkı kavramı hakkında sorular sorar.
  • c) Telif hakkı kavramı hakkında bilgi toplar.
  • ç) Telif hakkı kavramı hakkında topladığı bilgilerin doğruluğunu değerlendirir.
  • d) Telif hakkı kavramı hakkında topladığı bilgiler üzerinden çıkarım yapar.

BTY.6.4.3 Siber ortamda güvenlik önlemlerini yönetebilme

  • a) Siber ortamda güvenlik risklerini belirler.
  • b) Siber ortamda güvenlik önlemlerini belirler.
  • c) Siber ortamda bilgi güvenliğinin temel bileşenlerini ayırt eder.
  • ç) Siber ortamdaki örnek bir durumu güvenlik önlemleri açısından değerlendirir.
İnsan Hakları ve Demokrasi Haftası
Dikkat Çekme

Düşünelim, konuşalım

  1. 1
    Emek vererek çizdiğiniz bir resmi başkası kendi adıyla paylaşsa ne hissederdiniz?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Kızardım", "üzülürdüm", "haksızlık", "emeğim çalınmış olur".

    Varılacak nokta: Eser, onu ortaya koyan kişinindir; telif hakkı eser sahibinin haklarını korur.

    Cevap gelmezse: "Resmin altında başkasının adı yazsa insanlar kimin emeğini takdir eder?" diye sorun. Gerekirse: "Yanlış kişinin. Bu yüzden eser sahibine tanınan haklar vardır; buna telif hakkı denir."

  2. 2
    İnternette bulduğumuz her görseli kullanabilir miyiz?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Evet, internette herkese açık", "Hayır, bazıları yasak".

    Varılacak nokta: İnternette görünmek kullanım izni demek değildir; lisansa bakar, izin alır ve kaynak gösteririz.

    Cevap gelmezse: "Kütüphanedeki bir kitabı fotokopiyle çoğaltıp satabilir misiniz?" diye sorun. Gerekirse: "Hayır. İnternetteki görseller de birinin eseridir; lisansı izin veriyorsa kaynak göstererek kullanırız."

  3. 3
    Bir oyunun "bedava" kopyası neden risklidir?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Virüs olabilir", "yasak", "bilgisayar bozulur", "hesap çalınır".

    Varılacak nokta: Lisanssız (kırık) kopyalar telif ihlalidir; çoğu zaman zararlı yazılım (truva atı, casus yazılım) taşır ve güncelleme alamaz.

    Cevap gelmezse: "Bir yabancı size kapıda 'bedava' bir kutu verse içinde ne olduğunu bilmeden açar mısınız?" diye sorun. Gerekirse: "Açmayız. 'Bedava' kopyalara da çoğu zaman zararlı yazılım gizlenir."

  4. 4
    "Tebrikler, telefon kazandınız!" mesajına ne yaparsınız?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Tıklarım" (dürüst cevaplar olabilir) ya da "Sahte, silerim".

    Varılacak nokta: Katılmadığımız çekilişi kazanamayız; bu bir oltalama mesajıdır. Tıklamaz, bilgi vermez, bir yetişkine gösteririz.

    Cevap gelmezse: "Böyle bir çekilişe katıldınız mı? Sizden ne istiyor?" diye sorun. Gerekirse: "Katılmadık; kart ya da şifre bilgisi istiyor. Bu bir oltalama mesajıdır. Simülasyonda ipuçlarını birlikte arayacağız."

Konu

Telif hakkı nedir?

Telif hakkı, bir eserin (kitap, müzik, resim, film, yazılım, fotoğraf) sahibine tanınan haklardır. Eser sahibi, eserinin kopyalanmasına, çoğaltılmasına, değiştirilmesine ve yayılmasına izin verme hakkına sahiptir. Eserin kaydettirilmesi gerekmez; eser ortaya konduğu anda korunur.

Başkasının eserini kullanırken izin almalı, kaynak göstermeli ve kullanım koşullarına (lisans) uymalıyız.

EBA materyali Telif ve Patent Hakkı EBA'da aç
EBA materyali Telif Hakları Sembol Tablosu EBA'da aç
Konu

Semboller

SembolAnlamı
©Telif hakkı: eser korunuyor
®Tescilli marka
™Ticari marka
CCCreative Commons: belirli koşullarla kullanıma izin veren lisans
Konu

Creative Commons koşulları

BY
Eser sahibinin adı belirtilmeli
NC
Ticari amaçla kullanılamaz
ND
Değiştirilemez, olduğu gibi kullanılır
SA
Aynı lisansla paylaşılmalı
Konu

Siber güvenlik riskleri

Virüs

Kendini dosyalara bulaştırarak çoğalan zararlı program.

Truva atı

Faydalı bir program gibi görünüp gizlice zarar veren yazılım.

Casus yazılım

Kullanıcıyı gizlice izleyip bilgilerini toplayan yazılım.

Fidye yazılımı

Dosyaları kilitleyip açmak için fidye isteyen yazılım.

Oltalama

Sahte mesaj ve sitelerle şifre çalma.

Zayıf şifre

Kolay tahmin edilen şifreyle hesabın ele geçirilmesi.

EBA materyali Siber Güvenlik Riskleri Kavram Haritası EBA'da aç
EBA materyali Siber Saldırı Sunusu EBA'da aç
EBA materyali Zararlı Yazılımlar EBA'da aç
EBA materyali Truva Atı EBA'da aç
Konu

Bilgi güvenliğinin bileşenleri

Gizlilik: Bilgiye yalnız yetkili kişiler erişir.

Bütünlük: Bilgi izinsiz değiştirilmez.

Erişilebilirlik: Bilgiye gerektiğinde ulaşılabilir.

Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.

EBA materyali Bilgi Güvenliği Temel Bileşenleri EBA'da aç
Konu

Oltalama Dedektifi

Her mesaj için karar verin: güvenli mi, oltalama mı? Sonra ipuçlarını inceleyin.

Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.

Konu

Riskler ve önlemler

RiskÖnlem
Virüs, truva atıProgramları yalnız resmî kaynaktan indir; güvenlik yazılımını güncel tut.
Fidye yazılımıÖnemli dosyaları düzenli olarak yedekle.
Casus yazılımUygulama izinlerini kontrol et; tanımadığın uygulamayı kurma.
OltalamaBağlantıya tıklamadan göndereni ve adresi kontrol et; şifreni kimseyle paylaşma.
Zayıf şifreUzun, harf-rakam-sembol içeren ve her hesapta farklı şifre kullan; iki adımlı doğrulamayı aç.
EBA materyali Zararlı Yazılımlardan Korunma Yöntemleri EBA'da aç
Etkinlik 1

Emeğe Saygı

20 dk Grup

Gruplar telif ihlali senaryolarını inceleyip doğru davranışı belirler.

  1. Senaryoları okuyun (ödev görseli, oyun kopyası, müzik paylaşımı).
  2. İhlal var mı? Nasıl düzeltilir?
  3. Telif Hakları Sembol Tablosunu (EBA) doldurun.
EBA materyali Çalışma Kâğıdı EBA'da aç
Etkinlik 2

Göründüğü Gibi mi?

20 dk Grup

Gruplar örnek mesaj ve sitelerde zararlı yazılım ve oltalama belirtilerini bulur.

  1. Örnekleri inceleyin.
  2. Tehdidin türünü ve önlemi yazın.
Pekiştirme

Kendimizi sınayalım

  1. Bir eser ne zaman telif hakkıyla korunmaya başlar?

    • Kaydettirildiğinde
    • Ortaya konduğu anda
    • Satıldığında
    • Hiçbir zaman

  2. Faydalı bir program gibi görünüp gizlice zarar veren yazılım hangisidir?

    • Truva atı
    • Güncelleme
    • Tarayıcı
    • Sürücü

  3. Dosyaları kilitleyip para isteyen yazılıma karşı en iyi önlem hangisidir?

    • Düzenli yedek almak
    • Ekranı kapatmak
    • Şifreyi paylaşmak
    • Reklamlara tıklamak

  4. Bilginin izinsiz değiştirilmemesi hangi bileşendir?

    • Gizlilik
    • Bütünlük
    • Erişilebilirlik
    • Lisans
Özet

Bugün neler öğrendik?

  • Telif hakkı eser sahibini korur; izin al, kaynak göster, lisansa uy (© ® ™ CC).
  • Riskler: virüs, truva atı, casus ve fidye yazılımı, oltalama, zayıf şifre; her birinin önlemi vardır.
  • Bilgi güvenliği: gizlilik, bütünlük, erişilebilirlik.
  • telif hakkı
  • ©
  • Creative Commons
  • truva atı
  • fidye yazılımı
  • bilgi güvenliği

Gelecek derse hazırlık

Bilgisayarınızdaki programlardan birinin ücretsiz mi, ücretli mi olduğunu öğrenin. Programın "lisans" bilgisine bakın.

Ders notu

Defterime yazıyorum

Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!

6. Sınıf Bilişim · 12. Hafta: Telif Hakkı ve Güvenli Siber OrtamTarih: ....../....../20....

1. Telif hakkı

Telif hakkı, bir eserin (kitap, müzik, resim, film, yazılım, fotoğraf) sahibine tanınan haklardır. Eser sahibi eserinin kopyalanmasına, çoğaltılmasına, değiştirilmesine ve yayılmasına izin verme hakkına sahiptir. Eser kaydettirilmeden, ortaya konduğu anda korunur.

  • Başkasının eserini kullanırken izin alırız.
  • Kaynak gösteririz (eser sahibinin adı, bağlantı).
  • Kullanım koşullarına, yani lisansa uyarız.

2. Semboller ve Creative Commons

Sembol / kısaltmaAnlamı
©Telif hakkı: eser korunuyor
®Tescilli marka
™Ticari marka
CCCreative Commons: belirli koşullarla kullanıma izin veren lisans
BYEser sahibinin adı belirtilmeli
NCTicari amaçla kullanılamaz
NDDeğiştirilemez, olduğu gibi kullanılır
SAAynı lisansla paylaşılmalı

Örnek: CC BY-NC lisanslı bir fotoğrafı okul sunumunda sahibinin adını yazarak kullanabiliriz; ama onu satamayız.

3. Siber güvenlik riskleri ve önlemleri

RiskNe yapar?Önlem
VirüsKendini dosyalara bulaştırarak çoğalırGüvenlik yazılımını güncel tut
Truva atıFaydalı program gibi görünüp gizlice zarar verirProgramları yalnız resmî kaynaktan indir
Casus yazılımKullanıcıyı gizlice izleyip bilgi toplarUygulama izinlerini kontrol et
Fidye yazılımıDosyaları kilitleyip açmak için fidye isterDüzenli yedek al
OltalamaSahte mesaj ve sitelerle şifre çalarGöndereni ve adresi kontrol et, bağlantıya tıklama
Zayıf şifreHesabın kolayca ele geçirilmesine yol açarUzun, karmaşık, her hesapta farklı şifre; iki adımlı doğrulama

4. Oltalama mesajının ipuçları

  • Aciliyet ve korkutma: "2 saat içinde güncellemezseniz hesabınız silinecek!"
  • İnanılmaz ödül: "Tablet kazandınız!" (katılmadığın çekilişi kazanamazsın).
  • Şifre ya da kart bilgisi isteme: gerçek kurumlar mesajla şifre sormaz.
  • Şüpheli bağlantı: garip uzantılı, harfleri değiştirilmiş adresler.
  • Tuhaf gönderen: tanımadığın ya da bir harfi farklı adresler.

Dikkat: Oltalama mesajında: tıklamayız, bilgi vermeyiz, bir yetişkine gösteririz.

5. Bilgi güvenliğinin bileşenleri

Telif hakkı
Eser sahibinin eseri üzerindeki hakları.
Creative Commons
Belirli koşullarla kullanıma izin veren lisans.
Truva atı
Faydalı görünüp gizlice zarar veren yazılım.
Fidye yazılımı
Dosyaları kilitleyip para isteyen yazılım.
Bilgi güvenliği
Bilginin gizliliğini, bütünlüğünü ve erişilebilirliğini koruma.
BileşenAnlamıÖrnek
GizlilikBilgiye yalnız yetkili kişiler erişirKarnemi yalnız ben ve ailem görür
BütünlükBilgi izinsiz değiştirilmezNotlarımı kimse izinsiz değiştiremez
ErişilebilirlikBilgiye gerektiğinde ulaşılabilirSınav sonucumu açıklandığında görebilirim
Unutma!
  • Telif hakkı eser ortaya konduğu anda başlar; izin al, kaynak göster, lisansa uy.
  • Riskler: virüs, truva atı, casus yazılım, fidye yazılımı, oltalama, zayıf şifre.
  • Bilgi güvenliği: gizlilik, bütünlük, erişilebilirlik.
Kendimi deniyorum
  1. Telif hakkı nedir? Bir eser ne zaman korunmaya başlar?
  2. ©, ® ve CC sembollerinin anlamlarını yaz.
  3. CC BY-NC lisanslı bir görseli nasıl kullanabilirsin?
  4. Truva atı ile fidye yazılımını karşılaştır; her birinin önlemini yaz.
  5. Bir oltalama mesajının dört ipucunu yaz.
  6. Bilgi güvenliğinin üç bileşenini okul örnekleriyle açıkla.
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)

6. Sınıf Bilişim · 12. Hafta: Telif Hakkı ve Güvenli Siber Ortam — Kendimi deniyorum cevap anahtarı

  1. Telif hakkı nedir? Bir eser ne zaman korunmaya başlar?

    Telif hakkı, bir eserin (kitap, müzik, resim, film, yazılım, fotoğraf) sahibine tanınan haklardır. Eser kaydettirilmeden, ortaya konduğu anda korunmaya başlar.

  2. ©, ® ve CC sembollerinin anlamlarını yaz.

    ©: telif hakkı; eser korunuyor. ®: tescilli marka. CC: Creative Commons; belirli koşullarla kullanıma izin veren lisans.

  3. CC BY-NC lisanslı bir görseli nasıl kullanabilirsin?

    Eser sahibinin adını belirterek (BY) ve ticari olmayan bir amaçla (NC), örneğin okul sunumunda kullanabilirim; satamam.

  4. Truva atı ile fidye yazılımını karşılaştır; her birinin önlemini yaz.

    Truva atı faydalı bir program gibi görünüp gizlice zarar verir; önlem: programları yalnız resmî kaynaktan indirmek. Fidye yazılımı dosyaları kilitleyip açmak için para ister; önlem: düzenli yedek almak.

  5. Bir oltalama mesajının dört ipucunu yaz.

    Aciliyet ve korkutma, inanılmaz ödül, şifre ya da kart bilgisi isteme, şüpheli bağlantı (tuhaf gönderen da olur).

  6. Bilgi güvenliğinin üç bileşenini okul örnekleriyle açıkla.

    Gizlilik: karnemi yalnız ben ve ailem görür. Bütünlük: notlarımı kimse izinsiz değiştiremez. Erişilebilirlik: sınav sonucumu açıklandığında görebilirim.

Video

Haftanın videosu

Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.

Bağlantı yalnız bu tarayıcıda saklanır, sunucuya gönderilmez. Video, siz Oynat'a basana kadar yüklenmez (youtube-nocookie.com). Okul ağı YouTube'u engelliyorsa video açılmaz; EBA bağlantıları aşağıdadır.

Yalnız öğretmen

Ders hazırlığı ve materyaller

Dersten önce

  • "Telif ve Patent Hakkı", "Siber Saldırı Sunusu", "Zararlı Yazılımlar" materyallerini EBA'dan açın.

Önerilen ders akışı

  1. 5 dk Dikkat çekme
  2. 10 dk Telif hakkı + semboller + CC
  3. 20 dk Emeğe Saygı
  4. 10 dk Siber riskler + bilgi güvenliği
  5. 10 dk Oltalama Dedektifi
  6. 20 dk Göründüğü Gibi mi?
  7. 5 dk Riskler ve önlemler

EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)

Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.

Ders materyalleri

Ölçme ve değerlendirme formları

Ölçme ve değerlendirme

Kontrol listesi ve öz değerlendirme formu (EBA).

Kendi içeriklerim

Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.

Yükleniyor…

Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).

Sınıf ortamı

İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.

Maarif Modeli: 4. tema künyesi

Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 4 ders saati.

Alan becerileri
BTYAB6. Dijital Güvenlik Önlemleri Alma (BTYAB6.1. Dijital Güvenlik Önlemlerini Yönetme)
Kavramsal beceriler
KB2.7. KarşılaştırmaKB2.8. Sorgulama
Eğilimler
E3.1. MuhakemeE3.7. SistematiklikE1.1. MerakE2.5. OyunseverlikE3.2. Odaklanma
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB2.3. Sosyal FarkındalıkSDB3.2. EsneklikSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler
D1. AdaletD2. Aile BütünlüğüD3. ÇalışkanlıkD8. MahremiyetD9. MerhametD14. SaygıD17. Tasarruf
Okuryazarlık becerileri
OB1. Bilgi Okuryazarlığı
Beceriler arası ilişkiler
KB2.12. Mevcut Bilgiye/Veriye Dayalı Tahmin EtmeKB3.3. Eleştirel Düşünme

Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)

  • Siber zorbalığın etkilerini anlatan kısa bir drama hazırlama.
  • Okulda siber zorbalık üzerine anket yapıp sonuçları raporlama.
  • Bilişim etiğine uygun davranışları içeren bir sınıf sözleşmesi hazırlayıp imzalama.

Destekleme (zorlananlar için)

  • Örnek olay, video ve rol oynama ile konuları somutlaştırma.
  • Renkli kartlar ve basitleştirilmiş metinlerle kuralları görselleştirme.
  • Bilişim suçlarından korunmayı canlandırma (rol yapma) ile deneme.