E-posta, İletişim Araçları ve Bilişim Etiği
İletişim teknolojilerini amacına uygun seçiyor, bir e-posta aracını doğru kullanmayı öğreniyor; ardından bilişim etiği kapsamındaki güvenlik risklerini ve bilişim suçlarını inceliyoruz.
- Etkileşimli Web Araçları
- Bilişim Etiği ve İlkeleri
Öğrenme çıktıları
BTY.6.3.3 İletişim teknolojileri ile çalışabilme
- a) Farklı ve eş zamanlı olarak kullanılan iletişim teknolojilerini amacına uygun olarak belirler.
- b) Bir e-posta aracını amacına uygun olarak kullanır.
- c) İletişim araçlarını kullanım amaçlarına uygunluğu açısından değerlendirir.
BTY.6.4.1 Bilişim etiği kapsamında güvenlik önlemlerini yönetebilme
- a) Bilişim etiği kapsamındaki güvenlik risklerini belirler.
- b) Bilişim etiği kapsamındaki güvenlik risklerine karşı alınabilecek önlemleri belirler.
- c) Bilişim suçlarının türlerini bilişim etiği kapsamında ayırt eder.
- ç) Karşılaşılan bilişim suçu veya bilişim etiği ihlalini güvenlik önlemleri açısından değerlendirir.
Düşünelim, konuşalım
- 1Okuldan izin almak için mi, arkadaşınıza doğum günü mesajı için mi e-posta kullanırdınız?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Okuldan izin için e-posta, doğum günü için mesaj"; bazıları "ikisi için de mesaj" der.
Varılacak nokta: Resmî ve kayıt gerektiren işlerde e-posta, kısa ve samimi haberleşmede anlık mesaj kullanılır; araç amaca göre seçilir.
Cevap gelmezse: "Okula izin dilekçesini WhatsApp emojisiyle gönderseniz nasıl karşılanır?" diye sorun. Gerekirse: "Uygun olmaz. Resmî işler kayıt altında ve saygılı bir dille, e-postayla yapılır; arkadaşa kutlama ise anlık mesajla gider."
- 2Resmî bir e-postada hangi bölümler olmalı?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Selamlama", "konu", "imza", "alıcı adresi", "Sayın…".
Varılacak nokta: Kime, Bilgi (CC), Konu, İleti (selamlama, mesaj, kapanış, imza) ve gerekirse Ek.
Cevap gelmezse: Tahtaya boş bir e-posta penceresi çizin ve kutuları gösterin: "Bu kutuya ne yazılır?" Gerekirse siz doldurun: "Kime: öğretmenin adresi. Konu: Ödev teslimi. İleti: Sayın Hocam, … Saygılarımla, ad soyad, sınıf."
- 3Başkasının hesabına girmek neden suçtur?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "İzinsiz olduğu için", "özel bilgilerini görürsün", "hırsızlık gibi".
Varılacak nokta: Başkasının hesabına izinsiz girmek yetkisiz erişimdir; kanunlarda bilişim suçu olarak tanımlanır.
Cevap gelmezse: "Birinin evine kapısı açık diye izinsiz girmek doğru mu?" diye sorun. Gerekirse: "Hayır. Hesap da dijital bir evdir; izinsiz girmek yetkisiz erişimdir ve kanunla cezalandırılan bir bilişim suçudur."
- 4Arkadaşınızın şifresini biliyorsanız hesabına girmeniz uygun mu?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Hayır", "o izin verirse olur", "bakmak için girilebilir".
Varılacak nokta: Şifreyi bilmek izin vermek demek değildir; izinsiz giriş yetkisiz erişimdir.
Cevap gelmezse: "Arkadaşınızın evinin anahtarının nerede saklandığını biliyorsanız istediğiniz zaman girebilir misiniz?" diye sorun. Gerekirse: "Hayır. Şifreyi bilmek de izin değildir; izinsiz girmek yetkisiz erişimdir."
Bir e-postanın bölümleri
| Bölüm | Ne yazılır? |
|---|---|
| Kime | Alıcının e-posta adresi (ad@alanadi) |
| Bilgi (CC) | Bilgilendirilmesi gereken diğer kişiler |
| Konu | Kısa ve açık konu başlığı |
| İleti | Selamlama, mesaj, kapanış ve imza |
| Ek | Gönderilecek dosya (boyutuna dikkat!) |
E-posta görgü kuralları: Konu satırı boş bırakılmaz · Selamlama ve imza kullanılır · Tamamı BÜYÜK HARFLE yazılmaz (bağırmak gibi algılanır) · Tanımadığınız kişilerden gelen ekler açılmaz · E-posta hesabı ve gönderimi veli izniyle yapılır.
Doğru mesaj, doğru araç
Bilişim suçları
Başkasının hesabına ya da bilgisayarına izinsiz girmek.
Başkasının bilgilerini kullanarak kendini o kişi gibi göstermek.
İnternette tehdit, hakaret, alay ve dışlama.
Sahte site ve mesajlarla para ya da bilgi çalmak.
Virüs ve benzeri yazılımlarla sistemlere zarar vermek.
Kişisel bilgileri izinsiz toplamak ve paylaşmak.
Resmî ve gayriresmî e-posta
Resmî
- Konu: 22 Ekim izin talebi
- Sayın Ayşe Hanım,
- Kısa, saygılı ve açık dil
- Saygılarımla, Ali Yılmaz – 6/B
Gayriresmî
- Konu: Yarınki maç
- Selam Can!
- Samimi dil (yine de kibar)
- Görüşürüz, Ali
Kime yazdığımız dili belirler; ama iki durumda da konu, selamlama ve imza vardır.
Etik mi, değil mi?
Arkadaşının açık unuttuğu hesabından onun adına şaka mesajı göndermek.Cevabı göster
Etik değil. Bu hem yetkisiz erişim hem de kimliğe bürünmedir. Doğrusu: arkadaşını uyarıp hesabı kapatmasını söylemek.
Sınıf grubundaki bir arkadaşla sürekli alay eden mesajlar paylaşmak.Cevabı göster
Siber zorbalık. Mesajı paylaşmayız, kanıtını saklarız ve bir yetişkine bildiririz.
Bir arkadaşının fotoğrafını izin almadan sosyal medyada paylaşmak.Cevabı göster
Kişisel veri ihlali. Fotoğraf kişisel veridir; paylaşmadan önce izin alınır.
Öğretmenine ödevini e-postayla, konu satırı ve imzasıyla göndermek.Cevabı göster
Etik ve doğru. Görgü kurallarına uygun bir iletişimdir.
Doğru Mesaj, Doğru Araç
Gruplar senaryolara göre iletişim aracı seçip resmî/gayriresmî, hızlı/yavaş açısından sınıflandırır.
- Dijital Sınıflama Tablo Taslağını (EBA) doldurun.
- Bir e-posta taslağını kâğıt üzerinde hazırlayın.
Ne Olabilir ki?
Gruplar bir etik ihlal senaryosunun sonuçlarını ve alınması gereken önlemleri tartışır.
- Senaryoyu okuyun.
- Kim, nasıl zarar görür?
- Hangi önlem alınmalı, kime başvurulmalı?
Bu haftanın diğer EBA materyalleri
Karekodu telefonla okutun ya da karta dokunun. EBA materyalleri EBA girişi ister ve yeni sekmede açılır.
Kendimizi sınayalım
Bugün neler öğrendik?
- E-posta: kime, bilgi (CC), konu, ileti, ek; görgü kurallarına uyulur.
- İletişim aracı amaca göre seçilir; resmî ve gayriresmî dil ayrılır.
- Bilişim suçları: yetkisiz erişim, kimlik hırsızlığı, siber zorbalık, dolandırıcılık, zararlı yazılım, kişisel veri ihlali.
- e-posta
- konu
- ek
- bilişim suçu
- yetkisiz erişim
Gelecek derse hazırlık
Sevdiğiniz bir şarkının, kitabın ya da oyunun sahibi kimdir? Onu izinsiz kopyalamak neden sorun olabilir?
Defterime yazıyorum
Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!
1. E-postanın bölümleri
| Bölüm | Ne yazılır? |
|---|---|
| Kime | Alıcının e-posta adresi: ad@alanadi |
| Bilgi (CC) | Bilgilendirilmesi gereken diğer kişiler |
| Konu | Kısa ve açık konu başlığı |
| İleti | Selamlama, mesaj, kapanış ve imza |
| Ek | Gönderilecek dosya (boyutuna dikkat!) |
Dikkat: E-posta adresindeki @ işareti kullanıcı adını alan adından ayırır: ogrenci@okul.k12.tr
2. E-posta görgü kuralları
- Konu satırı boş bırakılmaz; alıcı mesajın ne hakkında olduğunu hemen anlar.
- Selamlama ve imza kullanılır.
- Tamamı BÜYÜK HARFLE yazılmaz; bağırmak gibi algılanır.
- Tanımadığımız kişilerden gelen ekler açılmaz; zararlı yazılım içerebilir.
- Büyük dosyalar yerine sıkıştırılmış dosya ya da bağlantı gönderilir.
- E-posta hesabı ve gönderimi veli izniyle yapılır.
3. Resmî ve gayriresmî e-posta; doğru araç
- E-posta: izin dilekçesi, ödev teslimi gibi resmî ve kayıt gerektiren işler.
- Anlık mesajlaşma: kısa hatırlatmalar, hızlı haberleşme.
- Görüntülü arama: yüz yüze sohbet, grup toplantısı.
| Resmî | Gayriresmî |
|---|---|
| Öğretmene, okula, kuruma | Arkadaşa, aileye |
| Sayın Ayşe Hanım, | Selam Can! |
| Kısa, saygılı, açık dil | Samimi ama kibar dil |
| Saygılarımla, ad soyad, sınıf | Görüşürüz, ad |
4. Bilişim etiği ve bilişim suçları
Bilişim etiği, teknolojiyi kullanırken uymamız gereken doğru davranış kurallarıdır. Bu kuralların ağır ihlalleri kanunlarda bilişim suçu olarak tanımlanır ve cezası vardır.
| Suç | Anlamı |
|---|---|
| Yetkisiz erişim | Başkasının hesabına ya da bilgisayarına izinsiz girmek (şifreyi bilmek izin değildir) |
| Kimlik hırsızlığı | Başkasının bilgilerini kullanarak kendini o kişi gibi göstermek |
| Siber zorbalık | İnternette tehdit, hakaret, alay ve dışlama |
| Dolandırıcılık | Sahte site ve mesajlarla para ya da bilgi çalmak |
| Zararlı yazılım yaymak | Virüs ve benzeri yazılımlarla sistemlere zarar vermek |
| Kişisel veri ihlali | Kişisel bilgileri (fotoğraf, adres, telefon) izinsiz toplamak ve paylaşmak |
5. Ne yapmalıyım?
- E-posta
- İnternet üzerinden gönderilen elektronik mektup.
- Konu
- E-postanın ne hakkında olduğunu söyleyen başlık.
- Ek
- E-postayla gönderilen dosya.
- Bilişim suçu
- Bilişim teknolojileri kullanılarak işlenen, kanunla cezalandırılan eylem.
- Yetkisiz erişim
- İzin olmadan bir sisteme ya da hesaba girmek.
- Siber zorbalığa uğrarsam: cevap vermem, kanıtı (ekran görüntüsü) saklarım, kişiyi engellerim ve bir yetişkine bildiririm.
- Birinin hesabını açık unuttuğunu görürsem: dokunmam, uyarırım.
- Birinin fotoğrafını paylaşmadan önce izin alırım.
- E-posta: kime, bilgi (CC), konu, ileti, ek; görgü kurallarına uyulur.
- İletişim aracı amaca göre seçilir; resmî ve gayriresmî dil ayrılır.
- Bilişim suçları: yetkisiz erişim, kimlik hırsızlığı, siber zorbalık, dolandırıcılık, zararlı yazılım, kişisel veri ihlali.
- Bir e-postanın bölümlerini ve her bölüme ne yazıldığını yaz.
- Öğretmenine ödev gönderdiğin resmî bir e-posta taslağı yaz.
- E-posta görgü kurallarından dördünü yaz.
- Arkadaşının şifresini biliyorsan hesabına girmen doğru mudur? Hangi suç olur?
- Siber zorbalığa uğrayan biri ne yapmalıdır?
- Hangi durumda e-posta, hangi durumda anlık mesaj kullanılır? Birer örnek ver.
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)
6. Sınıf Bilişim · 11. Hafta: E-posta, İletişim Araçları ve Bilişim Etiği — Kendimi deniyorum cevap anahtarı
Bir e-postanın bölümlerini ve her bölüme ne yazıldığını yaz.
Kime: alıcının e-posta adresi. Bilgi (CC): bilgilendirilmesi gereken diğer kişiler. Konu: kısa ve açık konu başlığı. İleti: selamlama, mesaj, kapanış ve imza. Ek: gönderilecek dosya.
Öğretmenine ödev gönderdiğin resmî bir e-posta taslağı yaz.
Örnek: Kime: ogretmen@okul.k12.tr. Konu: Bilişim Teknolojileri ödevi. İleti: "Sayın Ayşe Hanım, bu haftanın ödevini ekte gönderiyorum. Saygılarımla, Ali Yılmaz, 6-B." Ek: odev.ods.
E-posta görgü kurallarından dördünü yaz.
Konu satırı boş bırakılmaz; selamlama ve imza kullanılır; tamamı büyük harfle yazılmaz; tanımadığımız kişilerden gelen ekler açılmaz. (Büyük dosya yerine bağlantı göndermek de olur.)
Arkadaşının şifresini biliyorsan hesabına girmen doğru mudur? Hangi suç olur?
Doğru değildir. Şifreyi bilmek izin vermek değildir; izinsiz giriş yetkisiz erişim suçudur.
Siber zorbalığa uğrayan biri ne yapmalıdır?
Cevap vermez, kanıtı (ekran görüntüsü) saklar, kişiyi engeller ve bir yetişkine bildirir.
Hangi durumda e-posta, hangi durumda anlık mesaj kullanılır? Birer örnek ver.
E-posta: resmî ve kayıt gerektiren işler; örnek: öğretmene ödev göndermek. Anlık mesaj: kısa hatırlatma ve hızlı haberleşme; örnek: arkadaşa "Yarın kütüphanede buluşuyoruz" demek.
# başlık · - madde · **kalın** · boş satır = yeni paragraf. Not yalnız bu tarayıcıda saklanır; başka tahtaya taşımak için Öğretmen alanındaki "Dışa aktar"ı kullanın.
Haftanın videosu
Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.
Ders hazırlığı ve materyaller
Dersten önce
- "E-Posta Hesabı Açma Adımları" ve "E-Posta Hazırlama Taslak Formu"nu EBA'dan açın.
- "Bilişim Etiği İlkeleri" materyalini hazırlayın.
Önerilen ders akışı
- 5 dk Dikkat çekme
- 10 dk E-posta bölümleri + görgü kuralları
- 25 dk Doğru Mesaj, Doğru Araç
- 10 dk Bilişim suçları + etik mi?
- 20 dk Ne Olabilir ki?
- 10 dk Pekiştirme
EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)
Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.
Ders materyalleri
- E-Posta Hesabı Açma Adımları kılavuz s. 80
- Dijital Senaryo Kartları kılavuz s. 82
- Dijital Sınıflama Tablo Taslağı kılavuz s. 82
- Sınıflama Tablo Taslağı kılavuz s. 83
- Dijital Eşleştirme Yönerge ve Kartları kılavuz s. 87
- Tema Özeti kılavuz s. 89
- Bilişim Etiği İlkeleri kılavuz s. 92
- Kişisel Veriler Nelerdir? kılavuz s. 94
- Siber Zorbalık Nedir? kılavuz s. 94
- Bilişim Suçları Nelerdir? kılavuz s. 95
- Siber Zorbalıktan Korkma kılavuz s. 95
- Dijital Güvenlik Önlemleri Stratejileri kılavuz s. 95
Ölçme ve değerlendirme formları
- E-Posta Hazırlama Taslak Formu kılavuz s. 80
- E-Posta Hazırlama Taslak Değerlendirme Formu kılavuz s. 80
- Ara Değerlendirme Formları kılavuz s. 84
- Tema Sonu Ölçme ve Değerlendirme kılavuz s. 84
- Dereceli Puanlama Ölçeği kılavuz s. 85
- Akran Değerlendirme Formu kılavuz s. 85
- Akran Değerlendirme Formu kılavuz s. 93
- Kontrol Listesi kılavuz s. 96
- Öz Değerlendirme Formu kılavuz s. 97
- Öz Değerlendirme Formu kılavuz s. 98
Ölçme ve değerlendirme
E-posta taslak değerlendirme formu (EBA), akran değerlendirme.
Kendi içeriklerim
Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.
Yükleniyor…
Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).
Sınıf ortamı
İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.
Maarif Modeli: 3. tema künyesi
Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 4 ders saati.
- Alan becerileri
- BTYAB1. Bilişim Teknolojileri Kullanma
- Eğilimler
- E3.3. Yaratıcılık
- Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
- SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB3.1. Uyum
- Değerler
- D3. ÇalışkanlıkD4. DostlukD6. DürüstlükD8. MahremiyetD14. Saygı
- Okuryazarlık becerileri
- OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital Okuryazarlık
- Beceriler arası ilişkiler
- KB2.5. SınıflandırmaKB2.6. Bilgi ToplamaKB2.10. Çıkarım YapmaKB2.17. DeğerlendirmeKB3.3. Eleştirel Düşünme
Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)
- Aynı konuyu farklı arama motorlarında arayıp sonuçları ve kaynakların güvenilirliğini karşılaştırma.
- Aynı mesajı sesli, görsel ve yazılı iletişim araçlarına göre yeniden hazırlama.
- Güncel bir konuda okul için haber bülteni ya da podcast içeriği üretme.
Destekleme (zorlananlar için)
- Öğretmenle birlikte adım adım örnek aramalar yapma.
- İletişim teknolojilerini anlatan kısa animasyonlar izleme.
- Yanlış bilgi içeren haber örneklerindeki hataları birlikte bulma.