İleri Düzey Arama ve İletişim Süreci
Arama motorlarını ileri düzeyde kullanıyor, bulduğumuz kaynakların güvenilirliğini sorguluyor; iletişim sürecinin bileşenlerini ve iletişim araçlarını eş zamanlı / farklı zamanlı olarak sınıflandırıyoruz.
- İletişim Teknolojileri ve Çeşitleri
- İnternette İleri Düzey Arama
Öğrenme çıktıları
BTY.6.3.1 İnternet ile amacına uygun olarak çalışabilme
- b) Belirlediği arama motorlarını kullanır.
- c) Öğrendiği yeni internet teknolojilerini verimlilik kapsamında değerlendirir.
BTY.6.3.2 İletişim teknolojilerini sınıflandırabilme
- a) Farklı ve eş zamanlı iletişim sürecinde kullanılan bileşenleri belirler.
- b) İletişim araçlarını türlerine göre ilişkilendirir.
- c) İletişim süreci açısından kullanılan araçları gruplandırır.
Düşünelim, konuşalım
- 1Başka şehirdeki bir akrabanızla nasıl iletişim kurarsınız?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Telefonla ararım", "görüntülü konuşurum", "mesaj atarım", "sesli mesaj gönderirim".
Varılacak nokta: İletişim farklı araçlarla kurulur; bazıları aynı anda (eş zamanlı), bazıları farklı zamanlarda (asenkron) gerçekleşir.
Cevap gelmezse: "Bayramda uzaktaki büyüklerinize nasıl ulaşıyorsunuz?" diye sorun. Gerekirse: "Telefon ya da görüntülü arama. Bazen de mesaj atarız, onlar sonra okur. Bu araçları ikiye ayıracağız."
- 2Mektup ile anlık mesaj arasındaki en büyük fark nedir?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Mektup geç gider", "mesaj anında gider", "mektup kâğıtta".
Varılacak nokta: Asıl fark zamandır: anlık mesaj hemen ulaşır, mektup günler sonra. İkisi de farklı zamanlı olabilir; cevap alıcının okuduğu zamana bağlıdır.
Cevap gelmezse: "Mektup yazdınız; cevabı ne zaman gelir? Mesaj attınız; cevabı ne zaman gelir?" diye sorun. Gerekirse: "Mektubun cevabı günler sürer, mesajınki dakikalar. Ama ikisinde de karşı taraf mesajı kendi zamanında okur."
- 3"Senkron" ve "asenkron" kavramlarını duydunuz mu?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: Çoğu "hayır" der; bazıları "eş zamanlı" kelimesini tahmin eder.
Varılacak nokta: Senkron eş zamanlı, asenkron farklı zamanlı iletişim demektir.
Cevap gelmezse: Tahtaya "syn = aynı, chronos = zaman" yazın. Gerekirse: "Senkron 'aynı zamanda' demektir: telefon görüşmesi gibi. Asenkron 'farklı zamanda' demektir: e-posta gibi."
- 4Telefonda konuşurken bağlantı kesik kesik gelirse mesaj yine doğru anlaşılır mı?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Hayır, yanlış anlaşılır", "bazı kelimeler kaybolur", "tekrar sorarız".
Varılacak nokta: İletişimi bozan her şeye gürültü denir: bağlantı sorunları, ortam sesleri, yanlış anlama. Geri bildirim gürültüyü fark etmemizi sağlar.
Cevap gelmezse: Bir cümleyi kelimeleri yutarak söyleyin: "Yarın … te … da buluşalım." Gerekirse: "Mesaj eksik ulaştı. İletişimi bozan bu tür etkenlere gürültü denir. 'Anlamadım, tekrar eder misin?' demek de geri bildirimdir."
Operatörlerle arama (tekrar)
Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.
Güvenilir kaynak kontrol listesi
- Kim yazmış? (kurum, uzman)
- Ne zaman yayımlanmış? (güncel mi?)
- Amacı ne? (bilgi mi, reklam mı?)
- Başka güvenilir kaynaklar aynısını söylüyor mu?
- Kaynak ve kanıt gösterilmiş mi?
İletişim sürecinin bileşenleri
Mesajı oluşturan ve gönderen kişi.
İletilmek istenen duygu, düşünce ya da bilgi.
Mesajın iletildiği yol: ses, yazı, e-posta, görüntülü arama.
Mesajı alan ve yorumlayan kişi.
Alıcının mesaja verdiği karşılık.
İletişimi bozan her şey: bağlantı kopması, dikkat dağınıklığı, yanlış anlama.
Bir mesajın yolculuğu
Ayşe, grup ödevi için arkadaşı Can'a mesaj atıyor:
- Gönderen AyşeMesajı oluşturur.
- Mesaj "Yarın 15.00'te kütüphanede buluşalım."
- Kanal Anlık mesajlaşma uygulaması
- Gürültü Can'ın telefonunun şarjı biter, mesaj geç okunur.
- Alıcı CanMesajı okur ve yorumlar.
- Geri bildirim "Tamam, orada olurum."
Eş zamanlı mı (senkron), farklı zamanlı mı (asenkron)?
Senkron ve asenkron iletişim
Eş zamanlı (senkron)
- İki taraf aynı anda iletişimdedir
- Hızlı karşılık, anlık geri bildirim
- İki tarafın da o anda müsait olması gerekir
- Görüntülü arama, telefon, canlı ders
Farklı zamanlı (asenkron)
- Mesaj gönderilir, sonra okunur
- Düşünerek cevap verme imkânı
- Cevap gecikebilir
- E-posta, forum, mektup, sesli mesaj
Akıllı Arama Ajanları (2. bölüm)
Eşler araştırma sonuçlarını dijital bir belgeye düzenleyip kaydeder.
- Arama sonuçlarından güvenilir iki kaynak seçin.
- Bilgileri kendi cümlelerinizle bir belgeye yazın, kaynakları ekleyin.
- Kontrol listesini kullanarak birbirinizin çalışmasını değerlendirin.
Öğrenci bilgisayarı yoksa: tahta ve kâğıtla
Operatörlü aramaları tahtada sınıfça yapın; gruplar hangi operatörü kullanacaklarını kâğıda yazıp tahminde bulunur, sonra sonuçla karşılaştırır.
Kavram Haritası: İletişim Araçları
Gruplar iletişim araçlarını türlerine göre kavram haritasında gösterir.
- Kavram haritası şablonunu kullanın (EBA).
- Araçları yazılı, sesli, görüntülü ve eş zamanlı/farklı zamanlı olarak gruplayın.
Kendimizi sınayalım
Bugün neler öğrendik?
- Güvenilir kaynak: yazar, tarih, amaç, doğrulama, kanıt.
- İletişim: gönderen → mesaj → kanal → alıcı → geri bildirim; gürültü iletişimi bozar.
- İletişim eş zamanlı (senkron) ya da farklı zamanlı (asenkron) olabilir.
- gönderen
- alıcı
- kanal
- geri bildirim
- gürültü
- senkron
- asenkron
Gelecek derse hazırlık
Hiç e-posta gönderdiniz mi? Bir davet e-postasında nelerin olması gerektiğini düşünün.
Defterime yazıyorum
Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!
1. Güvenilir kaynak
İnternette bulduğumuz her bilgi doğru değildir. Bir kaynağı kullanmadan önce beş soru sorarız:
| Soru | Neye bakarız? |
|---|---|
| Kim yazmış? | Yazar bir uzman ya da kurum mu? Adı belli mi? |
| Ne zaman yayımlanmış? | Bilgi güncel mi? |
| Amacı ne? | Bilgi vermek mi, bir şey satmak mı? |
| Doğrulanıyor mu? | Başka güvenilir kaynaklar aynısını söylüyor mu? |
| Kanıt var mı? | Kaynak, veri ya da belge gösterilmiş mi? |
Dikkat: Araştırmada bulduğumuz bilgiyi kendi cümlelerimizle yazar ve kaynağını belirtiriz.
2. İletişim sürecinin bileşenleri
İletişim, bir duygu, düşünce ya da bilginin bir kişiden diğerine aktarılmasıdır. Her iletişim şu bileşenlerden oluşur:
| Bileşen | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| Gönderen | Mesajı oluşturan ve gönderen kişi | Ayşe |
| Mesaj | İletilen duygu, düşünce ya da bilgi | "Yarın 15.00'te kütüphanede buluşalım." |
| Kanal | Mesajın iletildiği yol | Anlık mesajlaşma uygulaması |
| Alıcı | Mesajı alan ve yorumlayan kişi | Can |
| Geri bildirim | Alıcının mesaja verdiği karşılık | "Tamam, orada olurum." |
| Gürültü | İletişimi bozan her şey | Şarjın bitmesi, bağlantı kopması, yanlış anlama |
3. Gürültü türleri
- Teknik gürültü: bağlantı kopması, cızırtılı ses, donan görüntü.
- Ortam gürültüsü: kalabalık, dikkat dağıtan sesler.
- Anlam gürültüsü: belirsiz ya da yanlış anlaşılan kelimeler, yazım hataları.
Dikkat: Geri bildirim, mesajın doğru anlaşılıp anlaşılmadığını gösterir; gürültüyü fark etmemizi sağlar.
4. Eş zamanlı ve farklı zamanlı iletişim
| Eş zamanlı (senkron) | Farklı zamanlı (asenkron) |
|---|---|
| İki taraf aynı anda iletişimdedir | Mesaj gönderilir, alıcı sonra okur |
| Anlık geri bildirim | Düşünerek cevap verme imkânı |
| İki tarafın da o anda müsait olması gerekir | Cevap gecikebilir |
| Görüntülü arama, telefon, canlı ders | E-posta, forum mesajı, mektup, sesli mesaj |
5. İletişim araçlarını sınıflandırmak
- Gönderen
- Mesajı oluşturan kişi.
- Alıcı
- Mesajı alan ve yorumlayan kişi.
- Kanal
- Mesajın iletildiği yol.
- Geri bildirim
- Alıcının mesaja karşılığı.
- Gürültü
- İletişimi bozan etken.
- Senkron
- Eş zamanlı iletişim.
- Asenkron
- Farklı zamanlı iletişim.
| Tür | Araç örnekleri |
|---|---|
| Yazılı | E-posta, anlık mesaj, forum, mektup |
| Sesli | Telefon, sesli mesaj |
| Görüntülü | Görüntülü arama, canlı ders |
- Güvenilir kaynak: yazar, tarih, amaç, doğrulama, kanıt.
- İletişim: gönderen → mesaj → kanal → alıcı → geri bildirim; gürültü bozar.
- İletişim senkron (eş zamanlı) ya da asenkron (farklı zamanlı) olabilir.
- Bir web sitesinin güvenilir olup olmadığını anlamak için hangi soruları sorarsın?
- İletişim sürecinin bileşenlerini bir örnek üzerinde göster.
- Gürültü nedir? Üç örnek ver.
- Geri bildirim iletişimde neden önemlidir?
- Senkron ve asenkron iletişimi karşılaştır; ikişer örnek ver.
- E-posta hangi tür iletişimdir? Neden?
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)
6. Sınıf Bilişim · 10. Hafta: İleri Düzey Arama ve İletişim Süreci — Kendimi deniyorum cevap anahtarı
Bir web sitesinin güvenilir olup olmadığını anlamak için hangi soruları sorarsın?
Kim yazmış? Ne zaman yayımlanmış? Amacı ne? Başka güvenilir kaynaklar doğruluyor mu? Kanıt (kaynak, veri) gösterilmiş mi?
İletişim sürecinin bileşenlerini bir örnek üzerinde göster.
Gönderen: Ayşe. Mesaj: "Yarın 15.00'te kütüphanede buluşalım." Kanal: anlık mesajlaşma uygulaması. Alıcı: Can. Geri bildirim: "Tamam, orada olurum." Gürültü: şarjın bitmesi.
Gürültü nedir? Üç örnek ver.
Gürültü, iletişimi bozan her şeydir. Örnekler: bağlantının kopması, kalabalık ortamın sesi, yanlış anlaşılan bir kelime.
Geri bildirim iletişimde neden önemlidir?
Çünkü mesajın doğru anlaşılıp anlaşılmadığını gösterir ve gürültüyü fark etmemizi sağlar.
Senkron ve asenkron iletişimi karşılaştır; ikişer örnek ver.
Senkron (eş zamanlı): iki taraf aynı anda iletişimdedir, geri bildirim anlıktır; ikisi de o anda müsait olmalıdır. Örnek: telefon, görüntülü arama. Asenkron (farklı zamanlı): mesaj gönderilir, alıcı sonra okur; düşünerek cevap verme imkânı vardır ama cevap gecikebilir. Örnek: e-posta, mektup.
E-posta hangi tür iletişimdir? Neden?
Asenkron (farklı zamanlı) iletişimdir. Çünkü gönderildiği anda okunmak zorunda değildir; alıcı mesajı kendi zamanında okuyup cevaplar.
# başlık · - madde · **kalın** · boş satır = yeni paragraf. Not yalnız bu tarayıcıda saklanır; başka tahtaya taşımak için Öğretmen alanındaki "Dışa aktar"ı kullanın.
Haftanın videosu
Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.
Ders hazırlığı ve materyaller
Dersten önce
- "İletişim Süreci Bileşenleri" ve "Farklı İletişim Türleri" görsellerini EBA'dan açın.
Önerilen ders akışı
- 5 dk Dikkat çekme
- 10 dk Operatörler + güvenilir kaynak
- 25 dk Akıllı Arama Ajanları (2. bölüm)
- 10 dk İletişim süreci + mesajın yolculuğu
- 5 dk Senkron / asenkron
- 20 dk Kavram Haritası
- 5 dk Pekiştirme
EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)
Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.
Ders materyalleri
- Tema Özeti kılavuz s. 68
- EBA Örnek Video kılavuz s. 71
- Arama Operatörleri Bilgilendirme Tablosu kılavuz s. 71
- İletişim Süreci Bileşenleri kılavuz s. 78
- Farklı ve Eş Zamanlı İletişim Süreci Bileşenleri kılavuz s. 78
- Farklı İletişim Türleri Görseli kılavuz s. 78
- Kavram Haritası Şablonu kılavuz s. 78
- Kavram Haritası Şablonu (Etkileşimli) kılavuz s. 79
Ölçme ve değerlendirme formları
Ölçme ve değerlendirme
Ara değerlendirme formları (EBA).
Kendi içeriklerim
Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.
Yükleniyor…
Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).
Sınıf ortamı
İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.
Maarif Modeli: 3. tema künyesi
Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 4 ders saati.
- Alan becerileri
- BTYAB1. Bilişim Teknolojileri Kullanma
- Eğilimler
- E3.3. Yaratıcılık
- Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
- SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB3.1. Uyum
- Değerler
- D3. ÇalışkanlıkD4. DostlukD6. DürüstlükD8. MahremiyetD14. Saygı
- Okuryazarlık becerileri
- OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital Okuryazarlık
- Beceriler arası ilişkiler
- KB2.5. SınıflandırmaKB2.6. Bilgi ToplamaKB2.10. Çıkarım YapmaKB2.17. DeğerlendirmeKB3.3. Eleştirel Düşünme
Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)
- Aynı konuyu farklı arama motorlarında arayıp sonuçları ve kaynakların güvenilirliğini karşılaştırma.
- Aynı mesajı sesli, görsel ve yazılı iletişim araçlarına göre yeniden hazırlama.
- Güncel bir konuda okul için haber bülteni ya da podcast içeriği üretme.
Destekleme (zorlananlar için)
- Öğretmenle birlikte adım adım örnek aramalar yapma.
- İletişim teknolojilerini anlatan kısa animasyonlar izleme.
- Yanlış bilgi içeren haber örneklerindeki hataları birlikte bulma.