Doğru Yapay Zekâ Aracını Seçmek
Yapay zekâ araçlarını türlerine göre tanıyor ve bir ihtiyaç için hangi aracın uygun olduğunu amaç, yaş, gizlilik ve güvenilirlik açısından belirliyoruz.
- Yapay Zekâ Araçları
Öğrenme çıktıları
BTY.6.5.2 Yapay zekâ araç ve teknolojileri ile çalışabilme
- a) Kullanacağı yapay zekâ aracını amacına uygun olarak belirler.
Düşünelim, konuşalım
- 1Bir resim yapmak, bir metni çevirmek ve bir soruyu cevaplamak için aynı aracı mı kullanırsınız?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Hayır, her biri için farklı uygulama", "tek bir sohbet aracı hepsini yapar".
Varılacak nokta: Yapay zekâ araçları türlerine göre ayrılır: metin üretme, görsel üretme, çeviri, ses, model eğitme. Araç amaca göre seçilir.
Cevap gelmezse: "Vida sıkmak için çekiç mi kullanırsınız?" diye sorun. Gerekirse: "Hayır, tornavida. Yapay zekâ araçları da birer alettir; işe uygun olanı seçeriz."
- 2Her yapay zekâ aracı her yaş için uygun mudur?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Hayır, bazıları büyükler için", "Evet", "yaş sınırı var".
Varılacak nokta: Birçok aracın kullanım koşullarında yaş sınırı vardır; yaşa uygunluk bir seçim ölçütüdür.
Cevap gelmezse: "Filmlerde ve oyunlarda yaş sınırı görmüş müydünüz?" diye sorun. Gerekirse: "Yapay zekâ araçlarının da kullanım koşullarında yaş sınırı vardır. Yaşımıza uygun olmayanı ancak öğretmen ve ailemizin gözetiminde kullanırız."
- 3Bir aracı seçerken nelere bakarsınız?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Ücretsiz mi", "kolay mı", "güzel sonuç veriyor mu", "herkes kullanıyor mu".
Varılacak nokta: Seçim ölçütleri: amaç, yaş uygunluğu, gizlilik, güvenilirlik (ve erişilebilirlik).
Cevap gelmezse: "Bir aracın sizden fotoğrafınızı ve adresinizi istediğini düşünün; yine seçer misiniz?" diye sorun. Gerekirse: "Seçmeyiz. Yalnız 'güzel sonuç' değil, gizlilik, yaş ve güvenilirlik de ölçüttür."
- 4Ücretsiz bir uygulama parasını nereden kazanıyor olabilir?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Reklamlardan", "premium üyelikten", "bilmiyorum"; bazıları "verilerimizi satarak" der.
Varılacak nokta: Bazı ücretsiz araçlar kullanıcı verisini toplayarak kazanç sağlar; ücretsiz olmak güvenli olmak demek değildir.
Cevap gelmezse: "Uygulama para istemiyor ama siz ona ne veriyorsunuz?" diye sorun. Gerekirse: "Zamanımızı, dikkatimizi ve bazen kişisel bilgilerimizi. Ücretsiz uygulamalarda bazen ürün biziz."
Yapay zekâ araç türleri
| Tür | Ne yapar? | Örnek kullanım |
|---|---|---|
| Metin üretme / sohbet | Soru cevaplar, özet ve metin yazar | Bir konuyu özetlemek |
| Görsel üretme | Yazılı tariften görsel oluşturur | Hikâye için çizim |
| Çeviri | Dilden dile çevirir | Yabancı bir metni anlamak |
| Ses | Metni sese, sesi metne çevirir | Seslendirme |
| Model eğitme | Kendi verimizle basit bir model eğitir | Kâğıt / plastik ayırma modeli |
Araç seçerken sor
- Amacım ne? Hangi tür araç bu işi yapar?
- Yaşıma uygun mu? Öğretmen ve ailemin gözetiminde mi?
- Hangi bilgilerimi istiyor?
- Ürettiği içeriği kontrol edebilir miyim?
- Ücretsiz mi, okulda erişilebilir mi?
İhtiyaç → araç türü
Seçim ölçütleri
Araç, yapmak istediğim işe uygun mu?
Kullanım koşullarında yaş sınırı var mı? Gözetim gerekli mi?
Hangi verilerimi topluyor? Hesap ya da kişisel bilgi istiyor mu?
Sonuçları doğru mu, kontrol edilebilir mi?
Yapay zekâ araçları yanlış bilgiyi çok emin bir dille söyleyebilir. Hiçbir aracın cevabı kontrol edilmeden ödev, haber ya da karar için kullanılmaz.
Senaryo Temelli Araç Seçimi
Gruplar senaryo kartlarına göre araç türü seçip gerekçelendirir.
- Senaryo kartlarını dağıtın (EBA).
- Araç türünü ve güvenlik önlemini yazın.
- Seçimi sınıfa sunun.
Kendimizi sınayalım
Bugün neler öğrendik?
- Yapay zekâ araçları metin, görsel, çeviri, ses, model eğitme gibi türlere ayrılır.
- Seçim ölçütleri: amaç, yaş uygunluğu, gizlilik, güvenilirlik.
- yapay zekâ aracı
- amaç
- yaş uygunluğu
- gizlilik
Gelecek derse hazırlık
Gelecek derste seçtiğimiz aracı kullanacağız. Hangi problemi çözmek istediğinizi düşünün.
Defterime yazıyorum
Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!
1. Yapay zekâ araç türleri
| Tür | Ne yapar? | Örnek kullanım |
|---|---|---|
| Metin üretme / sohbet | Soru cevaplar, özet ve metin yazar | Bir konuyu özetlemek |
| Görsel üretme | Yazılı tariften görsel oluşturur | Hikâye için çizim |
| Çeviri | Dilden dile çevirir | Yabancı bir tabelayı anlamak |
| Ses | Metni sese, sesi metne çevirir | Görme engelli arkadaşa metin okutmak |
| Model eğitme | Kendi verimizle basit bir model eğitir | Kâğıt / plastik ayırma |
2. Araç seçerken sorulacak sorular
- Amacım ne? Hangi tür araç bu işi yapar?
- Yaşıma uygun mu? Kullanım koşullarında yaş sınırı var mı? Öğretmen ve ailemin gözetiminde mi?
- Hangi bilgilerimi istiyor? Hesap, ad, fotoğraf istiyor mu?
- Sonucu kontrol edebilir miyim? Ürettiği bilgi doğru mu?
- Erişilebilir mi? Ücretsiz mi, okulda çalışıyor mu?
3. Seçim ölçütleri
| Ölçüt | Anlamı |
|---|---|
| Amaç | Araç, yapmak istediğim işe uygun mu? |
| Yaş uygunluğu | Aracın kullanım koşullarındaki yaş sınırına uyuyor muyum? |
| Gizlilik | Hangi verilerimi topluyor, nerede saklıyor? |
| Güvenilirlik | Sonuçlar doğru mu, kontrol edilebilir mi? |
Dikkat: Ücretsiz bazı uygulamalar kullanıcı verisini toplayarak kazanç sağlayabilir. "Ücretsiz" olmak "güvenli" olmak demek değildir.
4. Senaryolarla araç seçimi
| Senaryo | Araç türü | Güvenlik önlemi |
|---|---|---|
| Masal kitabına kapak resmi | Görsel üretme | Gerçek kişilerin fotoğrafını yükleme |
| İngilizce bir tabelayı anlamak | Çeviri | Çeviriyi mantık açısından kontrol et |
| Uzun bir metnin özeti | Metin üretme | Özeti asıl metinle karşılaştır |
| Atık ayıran kutu | Model eğitme | Kişisel görüntü kullanma |
5. Yapay zekâ yanılabilir
Yapay zekâ araçları yanlış bilgiyi çok emin bir dille söyleyebilir; buna uydurma bilgi denir. Bu yüzden hiçbir aracın cevabı kontrol edilmeden ödev, haber ya da karar için kullanılmaz. Aracı kullandığımızı da açıkça belirtiriz.
- Yapay zekâ aracı
- Yapay zekâ ile metin, görsel, ses üreten ya da çeviri yapan program.
- Amaç
- Aracı hangi iş için kullanacağımız.
- Yaş uygunluğu
- Aracın kullanıcının yaşına uygun olması.
- Gizlilik
- Kişisel verilerin korunması.
- Araç türleri: metin, görsel, çeviri, ses, model eğitme.
- Seçim ölçütleri: amaç, yaş uygunluğu, gizlilik, güvenilirlik.
- Yapay zekânın cevabı daima kontrol edilir.
- Beş yapay zekâ araç türünü ve ne yaptıklarını yaz.
- Bir aracı seçerken sorulacak beş soruyu yaz.
- Ad, adres ve fotoğraf isteyen bir araç hangi ölçüt açısından sorunludur?
- Yabancı bir metni anlamak için hangi araç türü uygundur?
- "Ücretsiz" bir araç her zaman güvenli midir? Açıkla.
- Yapay zekânın cevabını neden kontrol ederiz?
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)
6. Sınıf Bilişim · 15. Hafta: Doğru Yapay Zekâ Aracını Seçmek — Kendimi deniyorum cevap anahtarı
Beş yapay zekâ araç türünü ve ne yaptıklarını yaz.
Metin üretme/sohbet: soru cevaplar, özet ve metin yazar. Görsel üretme: yazılı tariften görsel oluşturur. Çeviri: dilden dile çevirir. Ses: metni sese, sesi metne çevirir. Model eğitme: kendi verimizle basit bir model eğitir.
Bir aracı seçerken sorulacak beş soruyu yaz.
Amacım ne? Yaşıma uygun mu? Hangi bilgilerimi istiyor? Sonucu kontrol edebilir miyim? Erişilebilir mi?
Ad, adres ve fotoğraf isteyen bir araç hangi ölçüt açısından sorunludur?
Gizlilik ölçütü açısından sorunludur; kişisel bilgilerimizi topluyor.
Yabancı bir metni anlamak için hangi araç türü uygundur?
Çeviri aracı uygundur.
"Ücretsiz" bir araç her zaman güvenli midir? Açıkla.
Hayır. Bazı ücretsiz araçlar kullanıcı verisini toplayarak kazanç sağlayabilir; bu yüzden hangi verilerimizi istediğine ve nerede sakladığına bakmalıyız.
Yapay zekânın cevabını neden kontrol ederiz?
Çünkü yapay zekâ yanlış bilgiyi çok emin bir dille söyleyebilir (uydurma bilgi); kontrol etmeden ödevde ya da kararda kullanmak yanlışların yayılmasına yol açar.
# başlık · - madde · **kalın** · boş satır = yeni paragraf. Not yalnız bu tarayıcıda saklanır; başka tahtaya taşımak için Öğretmen alanındaki "Dışa aktar"ı kullanın.
Haftanın videosu
Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.
Ders hazırlığı ve materyaller
Dersten önce
- "Yapay Zekâ Araçları" sunumunu ve senaryo kartlarını EBA'dan açın.
Önerilen ders akışı
- 5 dk Dikkat çekme
- 10 dk Araç türleri + ihtiyaç eşleştirme
- 10 dk Seçim ölçütleri
- 30 dk Senaryo Temelli Araç Seçimi
- 5 dk Pekiştirme
EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)
Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.
Ders materyalleri
- Yapay Zekâ Araçları Sunum kılavuz s. 121
- Yapay Zekâ Araçları Görsel kılavuz s. 121
- Senaryo Kartları kılavuz s. 124
- Yapay Zekâ Aracı Kartları kılavuz s. 126
- Senaryo ve Rol Kartları kılavuz s. 128
Ölçme ve değerlendirme formları
- Senaryo Temelli Araç Seçimi ve Uygulama - Gözlem Formu kılavuz s. 125
- Öz Değerlendirme Formu kılavuz s. 128
- Yapay Zekâ ve Hukuk: Sorumluluk Kimde? Akran Değerlendirme kılavuz s. 129
- Senaryo Temelli Araç Seçimi ve Uygulama Akran Değerlendirme kılavuz s. 129
- Senaryo Temelli Yapay Zekâ Modelleme ve Karar Verme - Akran Değerlendirme kılavuz s. 129
Ölçme ve değerlendirme
Senaryo Temelli Araç Seçimi gözlem formu (EBA).
Kendi içeriklerim
Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.
Yükleniyor…
Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).
Sınıf ortamı
İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.
Maarif Modeli: 5. tema künyesi
Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 10 ders saati.
- Alan becerileri
- BTYAB1. Bilişim Teknolojilerini Kullanma (BTYAB1.2. Bilişim Teknolojileri ile Çalışma)BTYAB4. Dijital Ürün Geliştirme (BTYAB4.4. Simülasyon/Model Geliştirme)
- Kavramsal beceriler
- KB2.6. Bilgi Toplama
- Eğilimler
- E2.3. GirişkenlikE3.4. Gerçeği AramaE3.6. AnalitiklikE3.8. Soru Sorma
- Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
- SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma)SDB2.1. İletişimSDB2.3. Sosyal FarkındalıkSDB3.2. EsneklikSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
- Değerler
- D2. Aile BütünlüğüD3. ÇalışkanlıkD5. DuyarlılıkD6. DürüstlükD8. MahremiyetD10. MütevazılıkD14. Saygı
- Okuryazarlık becerileri
- OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital OkuryazarlıkOB4. Görsel OkuryazarlıkOB7. Veri Okuryazarlık
- Disiplinler arası ilişkiler
- Görsel SanatlarSosyal BilgilerTürkçe
Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)
- Yapay zekânın fen, matematik, Türkçe ve görsel sanatlardaki kullanımını araştırıp sunma.
- Seçilen bir yapay zekâ aracıyla bir dersten içerik üretip yaratıcılık, etkililik ve uygunluk ölçütleriyle değerlendirme.
- Disiplinlere göre (sağlık, spor, çevre) yapay zekâ girdileri üretip röportaj çalışması yapma.
Destekleme (zorlananlar için)
- Yapay zekâ uygulamalarının nasıl çalıştığını gösteren video izleme.
- Sesli asistan ya da öneri sistemiyle öğretmen gözetiminde basit görevler yapma.
- Yaşa uygun bir araçla öğretmen rehberliğinde basit içerik oluşturma.