İçeriğe geç
Ders MerkeziDP Pano
5. Sınıf · 2. Hafta 21–25 Eylül 2026 1. Tema · Bilişim Teknolojilerinin Hayatımızdaki Yeri

Teknolojinin İyi ve Kötü Yanları

Bilişim teknolojilerinin hayatımıza kattıklarını ve getirdiği riskleri karşılaştırıyor; cihazları kullanırken alınması gereken fiziksel güvenlik önlemlerini ve doğru oturuşu öğreniyoruz.

  • Bilişim Teknolojilerinin Etkileri ve Dijital Sağlık
Öğrenme çıktıları

BTY.5.1.2 Bilişim teknolojilerinin birey ve toplum üzerindeki etkilerini özetleyebilme

  • a) Farklı bilişim teknolojilerinin olumlu ve olumsuz yönleri ile ilgili çözümleme yapar.
  • b) Farklı bilişim teknolojilerinin kullanımına göre fiziksel güvenlik önlemleri ile ilgili sınıflandırma yapar.
Dikkat Çekme

Düşünelim, konuşalım

  1. 1
    Geçen hafta ailenizle konuştunuz: Teknolojinin hangi olumlu ve olumsuz etkilerini yazdınız?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: Olumlu: bilgiye hızlı ulaşmak, uzaktaki yakınlarla görüşmek, ödev yapmak, yol bulmak. Olumsuz: göz yorgunluğu, uykusuzluk, oyun bağımlılığı, ailece az konuşmak.

    Varılacak nokta: Aynı teknoloji hem fayda hem zarar getirebilir; belirleyici olan nasıl ve ne kadar kullandığımızdır.

    Cevap gelmezse: Ödevi yapmamış öğrenciler için tahtayı ikiye bölün: "Telefon size bugün nasıl yardım etti? Size hiç zarar verdiği oldu mu?" Gerekirse iki örnek siz yazın: "Haritadan yol bulmak" ve "Gece geç saate kadar ekrana bakmak."

  2. 2
    Aynı telefon bir kişinin hayatını kolaylaştırırken bir başkasının dersini nasıl olumsuz etkileyebilir?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: Bir kişi derse telefondan bakıp araştırma yapar; diğeri ders sırasında oyun oynar ya da bildirimler yüzünden dikkati dağılır.

    Varılacak nokta: Teknolojinin etkisi araçta değil, kullanım biçimindedir.

    Cevap gelmezse: "Telefonla ders çalışan biri ile telefonla oyun oynayan biri arasındaki fark ne?" diye sorun. Cevap yoksa: "Telefon aynı; biri onu öğrenmek için, öteki dikkatini dağıtmak için kullanıyor."

  3. 3
    Şarj olurken ısınan bir telefonu yastığın altına koymak neden tehlikeli olabilir?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: Isı yükselir, telefon yanabilir, yastık alev alabilir, pil şişip patlayabilir.

    Varılacak nokta: Şarj olurken ısınan cihaz hava almalıdır; havalandırmayı kapatan yüzeyler yangına yol açabilir (fiziksel güvenlik).

    Cevap gelmezse: "Yastık sıcağı tutar mı, dağıtır mı?" diye sorun. Gerekirse: "Yastık ısıyı içinde tutar. Telefon soğuyamaz, pil aşırı ısınır ve yangın çıkabilir. O yüzden sert ve açık bir yüzeyde şarj ederiz."

  4. 4
    Uzun süre bilgisayar başında oturduktan sonra vücudunuzun neresi ağrıyor?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: Boyun, sırt, bel, gözler, el bileği, parmaklar; bazıları baş ağrısı der.

    Varılacak nokta: Yanlış oturuş ve uzun süre ekran başında kalmak vücuda zarar verir; bunun çözümü ergonomidir.

    Cevap gelmezse: Bir öğrenciyi kambur oturtup sorun: "Bu şekilde iki saat oturursa neresi ağrır?" Gerekirse: "Boyun ve sırt ağrır, gözler yorulur. Bugün doğru oturmayı öğreneceğiz."

Konu

Madalyonun iki yüzü

Aynı teknoloji, nasıl ve ne kadar kullandığımıza göre fayda da zarar da getirebilir.

Olumlu etkiler

  • Bilgiye hızla ulaşmak, ödev ve araştırma yapmak
  • Uzaktaki yakınlarla görüntülü konuşmak
  • Sağlık, ulaşım, bankacılık işlerini evden halletmek
  • Engelli bireylerin hayatını kolaylaştıran uygulamalar
  • Yeni beceriler öğrenmek, üretmek, paylaşmak

Olumsuz etkiler

  • Aşırı ekran süresi, oyun ve dijital bağımlılık
  • Hareketsizlik, duruş bozukluğu, göz yorgunluğu
  • Kişisel bilgilerin çalınması, dolandırıcılık
  • Siber zorbalık ve kötü içerikle karşılaşma
  • Yüz yüze iletişimin azalması, uyku düzeninin bozulması

Önemli olan teknolojiyi bırakmak değil, dengeli ve bilinçli kullanmaktır.

Konu

Olumlu mu, olumsuz mu?

Her durumu okuyun ve doğru kutuya yerleştirin.

Olumlu kullanım
  • Ödev için güvenilir sitelerden araştırma yapmak
  • Hasta dedesiyle görüntülü konuşmak
  • Navigasyonla kaybolmadan yol bulmak
  • Kodlama öğrenip küçük bir oyun yapmak
  • e-Nabız'dan randevu almak
Olumsuz kullanım
  • Gece yarısına kadar oyun oynamak
  • Yemek yerken sürekli telefona bakmak
  • Tanımadığı biriyle şifresini paylaşmak
  • Arkadaşı hakkında kırıcı yorum yazmak
  • Doğruluğunu bilmediği haberi paylaşmak
Konu

Cihazları güvenle kullanmak: fiziksel güvenlik

Bilişim teknolojileri elektrikle çalışır; yanlış kullanım yangın, elektrik çarpması ve kaza riskine yol açar.

Priz ve kablo

Kabloyu çekerek değil fişten tutarak çıkarın. Ezilmiş, soyulmuş kablo kullanmayın; bir prize çok sayıda cihaz takmayın.

Sıvılardan uzak

Klavye ve tabletin yanında içecek bulundurmayın. Islak elle şarj aletine dokunmayın.

Isınma

Dizüstü bilgisayarı ve telefonu yatak, yastık gibi havalandırmayı kapatan yüzeylerde şarj etmeyin.

Orijinal şarj aleti

Cihaza uygun, sağlam şarj aleti kullanın. Şişen ya da çok ısınan bataryayı bir yetişkine gösterin.

Düzenli masa

Kablolar ayağa takılmayacak şekilde toplanmalı; ekran devrilmeyecek bir yere konmalı.

Temizlik

Cihazı kapatıp fişini çektikten sonra kuru, yumuşak bir bezle temizleyin.

EBA materyali Sağlıksız Teknoloji Kullanımı Görselleri EBA'da aç
Konu

Doğru oturuş ve ergonomi

Ergonomi, araçları insan vücuduna en uygun ve sağlıklı biçimde kullanma bilgisidir.

Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.

Önce Doğru duruş ile kuralları açın, sonra Hataları bul ile yanlış kullanımdaki 5 hatayı arayın.

EBA materyali Ergonomi Afişi Materyali EBA'da aç
Etkinlik 1

Olumlu ve Olumsuz Teknoloji Listesi

20 dk Bireysel + grup etkinliği

Öğrenciler kendi teknoloji kullanımlarının olumlu ve olumsuz yönlerini listeler, grupta birleştirir ve sağlıklı sınırlar önerir.

  1. Her öğrenci günde hangi cihazı kaç saat kullandığını defterine yazar.
  2. Kullandığı her teknolojinin bir olumlu, bir olumsuz yönünü not eder.
  3. 3-4 kişilik gruplar listeleri birleştirip Olumlu kullanım / Olumsuz kullanım tablosu hazırlar.
  4. Her grup "Sağlıklı kullanım için üç kural" önerir (ör. "Her 30 dakikada bir mola veririm.").
  5. Kurallar tahtada toplanır ve sınıfın Altın Kuralları seçilir.
EBA materyali Teknolojinin Olumlu Olumsuz Yönleri EBA'da aç
Etkinlik 2

Ergonomi Dedektifleri

20 dk Grup etkinliği

Sağlıksız kullanım görsellerindeki hataları bulup her hatanın kısa ve uzun vadede vücuda etkisini tartışır.

  1. Simülasyonda Hataları bul modunu açın; öğrenciler sırayla hatalı yere dokunur.
  2. Her hata için sorun: Bu şekilde uzun süre çalışmak neye yol açar? Siz olsaydınız ne hissederdiniz?
  3. Sıra arkadaşları birbirinin oturuşunu inceler: ekran mesafesi, dirsek açısı, sırt, ayaklar.
  4. Gruplar "Bilgisayarın sağlıklı kullanımı için 3 öneri" listesi hazırlar.
Pekiştirme

Kendimizi sınayalım

  1. Aşağıdakilerden hangisi teknolojinin **olumsuz** kullanımına örnektir?

    • Ödev için araştırma yapmak
    • Gece geç saate kadar oyun oynamak
    • Yakınlarla görüntülü konuşmak
    • Çevrim içi randevu almak

  2. Göz ile ekran arasında yaklaşık ne kadar mesafe olmalıdır?

    • 10–20 cm
    • 50–70 cm (bir kol boyu)
    • 2 metre
    • Mesafe önemli değildir

  3. Şarj aletini prizden çıkarırken ne yapılmalıdır?

    • Kablodan çekilmeli
    • Fişten tutularak çıkarılmalı
    • Islak elle çıkarılmalı
    • Cihaz çalışırken zorla çekilmeli

  4. 20-20-20 kuralı ne işe yarar?

    • Şifre oluşturmaya
    • Göz yorgunluğunu azaltmaya
    • Dosya sıkıştırmaya
    • İnterneti hızlandırmaya
Özet

Bugün neler öğrendik?

  • Teknolojinin etkisi, nasıl ve ne kadar kullandığımıza bağlıdır.
  • Cihazları kullanırken priz, kablo, sıvı ve ısınma konusunda dikkatli olmalıyız.
  • Ergonomi: ekran göz hizasında, bir kol boyu uzakta; sırt dik, ayaklar yerde, düzenli molalar.
  • olumlu etki
  • olumsuz etki
  • fiziksel güvenlik
  • ergonomi
  • 20-20-20 kuralı

Gelecek derse hazırlık

Teknoloji bedenimizi etkiliyor; peki duygularımızı ve uykumuzu da etkiler mi? Bir gün boyunca hangi saatte ne yaptığınızı (uyku, okul, ekran, oyun…) not edip getirin.

Ders notu

Defterime yazıyorum

Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!

5. Sınıf Bilişim · 2. Hafta: Teknolojinin İyi ve Kötü YanlarıTarih: ....../....../20....

1. Teknolojinin olumlu ve olumsuz etkileri

Aynı teknoloji, nasıl ve ne kadar kullandığımıza göre fayda da zarar da getirebilir. Önemli olan teknolojiyi bırakmak değil, dengeli ve bilinçli kullanmaktır.

Olumlu etkilerOlumsuz etkiler
Bilgiye hızla ulaşmak, ödev ve araştırma yapmakAşırı ekran süresi, oyun ve dijital bağımlılık
Uzaktaki yakınlarla görüntülü konuşmakHareketsizlik, duruş bozukluğu, göz yorgunluğu
Sağlık, ulaşım, bankacılık işlerini evden yapmakKişisel bilgilerin çalınması, dolandırıcılık
Engelli bireylerin hayatını kolaylaştıran uygulamalarSiber zorbalık ve kötü içerikle karşılaşma
Yeni beceriler öğrenmek, üretmek, paylaşmakYüz yüze iletişimin azalması, uyku düzeninin bozulması

2. Olumlu mu, olumsuz mu? Örnek durumlar

  • Olumlu kullanım: ödev için güvenilir sitelerden araştırma yapmak, hasta dedesiyle görüntülü konuşmak, navigasyonla yol bulmak, kodlama öğrenmek, e-Nabız'dan randevu almak.
  • Olumsuz kullanım: gece yarısına kadar oyun oynamak, yemek yerken telefona bakmak, şifresini tanımadığı biriyle paylaşmak, kırıcı yorum yazmak, doğruluğunu bilmediği haberi paylaşmak.

3. Fiziksel güvenlik

Bilişim teknolojileri elektrikle çalışır; yanlış kullanım yangın, elektrik çarpması ve kazaya yol açabilir. Cihazları kullanırken aldığımız bu önlemlere fiziksel güvenlik önlemleri denir.

KonuAlınacak önlem
Priz ve kabloKablo çekilerek değil fişten tutularak çıkarılır. Ezilmiş, soyulmuş kablo kullanılmaz; bir prize çok cihaz takılmaz.
SıvılarKlavye ve tabletin yanında içecek bulundurulmaz; ıslak elle şarj aletine dokunulmaz.
IsınmaDizüstü bilgisayar ve telefon yatak, yastık gibi havalandırmayı kapatan yüzeylerde şarj edilmez.
Şarj aletiCihaza uygun, sağlam (orijinal) şarj aleti kullanılır. Şişen ya da çok ısınan batarya bir yetişkine gösterilir.
Düzenli masaKablolar ayağa takılmayacak biçimde toplanır, ekran devrilmeyecek yere konur.
TemizlikCihaz kapatılıp fişi çekildikten sonra kuru, yumuşak bezle temizlenir.

4. Ergonomi ve doğru oturuş

Ergonomi
Araçları insan vücuduna en uygun ve sağlıklı biçimde kullanma bilgisidir.
  • Ekranın üst kenarı göz hizasında ya da biraz altında olmalı; boyun dik kalır.
  • Göz ile ekran arasında yaklaşık bir kol boyu (50–70 cm) mesafe olmalı.
  • Sırt dik ve sandalyeye dayalı olmalı; bel desteklenmeli.
  • Dirsekler yaklaşık 90 derece, bilekler klavyede düz durmalı.
  • Ayaklar yere tam basmalı; yetişmiyorsa ayak desteği kullanılmalı.
  • Işık ekrana yandan gelmeli; karanlık odada ekrana bakılmamalı.
  • Düzenli mola verilmeli.

5. 20-20-20 kuralı ve yanlış kullanımın zararları

20-20-20 kuralı: Her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca 6 metre (20 fit) uzağa bakılır. Bu, göz yorgunluğunu azaltır.

Yanlış kullanımOlası zararı
Başı öne eğmek, ekrana eğilmekBoyun ve sırt ağrısı
Ekrana çok yakın oturmakGöz yorgunluğu, gözde kuruluk
Kambur oturmakBel ve sırt ağrısı, duruş bozukluğu
Ayakları boşta bırakmakBacaklarda uyuşma
Karanlıkta ekrana bakmakGöz yorgunluğu, baş ağrısı

Örnek: Bel ağrısı yüzünden spor yapamamak ya da göz yorgunluğu yüzünden derse odaklanamamak, yanlış kullanımın günlük hayattaki sonuçlarıdır.

Unutma!
  • Teknolojinin etkisi nasıl ve ne kadar kullandığımıza bağlıdır.
  • Fiziksel güvenlik: priz, kablo, sıvı, ısınma, şarj aleti.
  • Ergonomi: ekran göz hizasında ve bir kol boyu uzakta, sırt dik, ayaklar yerde, düzenli mola.
Kendimi deniyorum
  1. Teknolojinin iki olumlu ve iki olumsuz etkisini yaz.
  2. "Gece yarısına kadar oyun oynamak" neden olumsuz bir kullanımdır?
  3. Şarj aletini prizden çıkarırken neye dikkat etmeliyiz?
  4. Telefonu neden yastığın altında şarj etmemeliyiz?
  5. Ergonomi nedir? Doğru oturuşun dört kuralını yaz.
  6. 20-20-20 kuralını açıkla.
  7. Ekrana çok yakın oturmanın ve kambur oturmanın zararları nelerdir?
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)

5. Sınıf Bilişim · 2. Hafta: Teknolojinin İyi ve Kötü Yanları — Kendimi deniyorum cevap anahtarı

  1. Teknolojinin iki olumlu ve iki olumsuz etkisini yaz.

    Olumlu: bilgiye hızla ulaşmak, uzaktaki yakınlarla görüntülü konuşmak (ayrıca: evden sağlık ve ulaşım işleri, yeni beceriler öğrenmek). Olumsuz: dijital bağımlılık ve aşırı ekran süresi, göz yorgunluğu ve duruş bozukluğu (ayrıca: kişisel bilgilerin çalınması, siber zorbalık).

  2. "Gece yarısına kadar oyun oynamak" neden olumsuz bir kullanımdır?

    Uyku düzenini bozar ve ertesi gün derse odaklanmayı zorlaştırır. Ekran süresi aşırı uzar; bu da göz yorgunluğuna ve dijital bağımlılığa yol açabilir.

  3. Şarj aletini prizden çıkarırken neye dikkat etmeliyiz?

    Kablodan çekilmez, fişten tutularak çıkarılır. Islak elle dokunulmaz; kablo ezik ya da soyulmuşsa kullanılmaz.

  4. Telefonu neden yastığın altında şarj etmemeliyiz?

    Yastık havalandırmayı kapatır ve ısıyı içinde tutar. Telefon aşırı ısınır; pil şişebilir ve yangın çıkabilir.

  5. Ergonomi nedir? Doğru oturuşun dört kuralını yaz.

    Ergonomi: araçları insan vücuduna en uygun ve sağlıklı biçimde kullanma bilgisi. Doğru oturuş: ekranın üst kenarı göz hizasında; ekrana bir kol boyu (50–70 cm) uzaklık; sırt dik ve sandalyeye dayalı; dirsekler yaklaşık 90 derece; ayaklar yere tam basar.

  6. 20-20-20 kuralını açıkla.

    Her 20 dakikada bir, 20 saniye boyunca 6 metre (20 fit) uzağa bakılır. Göz yorgunluğunu azaltır.

  7. Ekrana çok yakın oturmanın ve kambur oturmanın zararları nelerdir?

    Ekrana çok yakın oturmak: göz yorgunluğu, gözde kuruluk. Kambur oturmak: bel ve sırt ağrısı, duruş bozukluğu.

Video

Haftanın videosu

Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.

Bağlantı yalnız bu tarayıcıda saklanır, sunucuya gönderilmez. Video, siz Oynat'a basana kadar yüklenmez (youtube-nocookie.com). Okul ağı YouTube'u engelliyorsa video açılmaz; EBA bağlantıları aşağıdadır.

Yalnız öğretmen

Ders hazırlığı ve materyaller

Dersten önce

  • Sağlıksız teknoloji kullanımını gösteren görselleri ve ergonomi afişini hazırlayın (EBA materyalleri aşağıda).
  • Günlük teknoloji kullanımı gözlem formunu çoğaltın.
  • Ergonomi simülasyonunu tahtada bir kez deneyin.

Önerilen ders akışı

  1. 5 dk Dikkat çekme soruları
  2. 10 dk Madalyonun iki yüzü + sınıflandırma oyunu
  3. 20 dk Etkinlik: Olumlu ve Olumsuz Teknoloji Listesi
  4. 10 dk Fiziksel güvenlik kartları
  5. 20 dk Ergonomi simülasyonu + Ergonomi Dedektifleri
  6. 5 dk Pekiştirme ve Altın Kurallar

EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)

Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.

Ders materyalleri

Ölçme ve değerlendirme formları

Ölçme ve değerlendirme

Öz değerlendirme formu ve öğretmen gözlem formu; grupların Altın Kurallar listesi ürün olarak değerlendirilebilir.

Kendi içeriklerim

Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.

Yükleniyor…

Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).

Sınıf ortamı

İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.

Maarif Modeli: 1. tema künyesi

Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 14 ders saati.

Alan becerileri
BTYAB1. Bilişim Teknolojileri Kullanma
Kavramsal beceriler
KB2.3. ÖzetlemeKB2.4. ÇözümlemeKB2.8. Sorgulama
Eğilimler
E1.1. MerakE1.2. BağımsızlıkE2.1. EmpatiE2.2. SorumlulukE2.5. OyunseverlikE3.5. Açık FikirlilikE3.7. SistematiklikE3.8. Soru SormaE3.10. Eleştirel Bakma
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB2.3. Sosyal FarkındalıkSDB3.1. UyumSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler
D3. ÇalışkanlıkD4. DostlukD6. DürüstlükD8. MahremiyetD10. MütevazılıkD12. SabırD13. Sağlıklı YaşamD14. SaygıD15. SevgiD16. SorumlulukD17. Tasarruf
Okuryazarlık becerileri
OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital OkuryazarlıkOB4. Görsel Okuryazarlık
Beceriler arası ilişkiler
KB2.7. KarşılaştırmaKB2.8. Sorgulama

Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)

  • Aile büyükleriyle röportaj yapıp geçmişte kullanılan bir teknolojiyi sınıfa tanıtma.
  • Geçmişten günümüze bir teknolojinin zaman çizelgesini benzerlik ve farklılıklarıyla hazırlama.
  • Yapay zekânın tarım (ürün hastalığı tespiti, akıllı sulama) ve turizmdeki (dijital rehber) kullanımını araştırıp paylaşma.
  • Dijital kimlik ve güvenli internet üzerine kısa bir podcast ya da güvenli internet kılavuzu hazırlama.

Destekleme (zorlananlar için)

  • Temel kavramlar için birlikte kavram haritası çizme.
  • Farklı dönemlere ait teknoloji kartlarını sıraya dizerek zaman çizelgesi kurma.
  • Dijital hizmet resimlerini/kartlarını alanlarına göre bir sınıflandırma panosuna yerleştirme.
  • Bilgisayar parçaları görselini adlarıyla eşleştirme.