İçeriğe geç
Ders MerkeziDP Pano
5. Sınıf · 20. Hafta 15–19 Şubat 2027 5. Tema · Yapay Zekâ

Yapay Zekâ Nerelerde?

Günlük hayattaki yapay zekâ uygulamalarını belirliyor, bu uygulamaların nasıl çalıştığını girdi–işlem–çıktı ile açıklıyoruz.

  • Yapay Zekâ Kullanım Alanları ve Alt Dalları
Öğrenme çıktıları

BTY.5.5.1 Yapay zekâ uygulamalarını sınıflandırabilme

  • a) Yapay zekâ uygulamalarını belirler.
  • b) Yapay zekâ uygulamalarının çalışma sistemi bileşenlerini ilişkilendirir.
  • c) Yapay zekâ uygulamalarını alt boyutlara göre gruplandırır.
Dikkat Çekme

Düşünelim, konuşalım

  1. 1
    Tatilde kaç farklı yapay zekâ uygulaması gördünüz?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: Telefondaki yüz kilidi, video önerileri, navigasyon, sesli asistan, çeviri, oyunlardaki rakipler, fotoğraf filtreleri.

    Varılacak nokta: Yapay zekâ günlük hayatımızda pek çok uygulamada çalışır; her birinin bir girdisi, işlemi ve çıktısı vardır.

    Cevap gelmezse: Tatili adım adım sorun: "Yolda haritaya baktınız mı? Video izlediniz mi? Size neler önerildi?" Gerekirse: "Navigasyon en hızlı yolu, video platformu öneri listesini yapay zekâyla buluyor."

  2. 2
    Bir video platformu bir sonraki videoyu size nasıl öneriyor?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "İzlediklerime bakıyor", "beğendiklerime göre", "benzer videoları gösteriyor".

    Varılacak nokta: Öneri sistemi daha önce izlediklerimizi girdi olarak alır, örüntü bulur ve beğenebileceğimiz videoları çıktı olarak verir.

    Cevap gelmezse: "Hep futbol videosu izleyen birine ne önerilir?" diye sorun. Gerekirse: "Yine futbol. Sistem izlediklerimizden öğrenir ve benzerini önerir; buna öneri sistemi denir."

  3. 3
    Telefon yüzünüzü nasıl tanıyor?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Kameradan", "yüzümün şeklini ezberliyor", "gözlerimden".

    Varılacak nokta: Yüz tanıma, kameradan alınan görüntüyü (girdi) daha önce öğrendiği yüz örnekleriyle karşılaştırır ve kilidi açar ya da açmaz (çıktı).

    Cevap gelmezse: "Telefonu ilk kurarken yüzünüzü farklı açılardan çevirmenizi istedi mi? Neden?" diye sorun. Gerekirse: "Yüzünüzü öğrenmek için örnek topluyordu. Sonra kameradaki yüzü bu örneklerle karşılaştırıyor."

  4. 4
    Bir yapay zekâya hiç elma görmeden elmayı tanımayı öğretebilir miyiz?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Hayır, görmesi lazım" ya da "Elmayı anlatarak öğretiriz".

    Varılacak nokta: Yapay zekâ örneklerden öğrenir; hiç örnek görmediği şeyi tanıyamaz.

    Cevap gelmezse: "Hiç zürafa görmemiş bir çocuğa zürafayı göstermeden nasıl öğretirsiniz?" diye sorun. Gerekirse: "Zor. Resimlerini gösteririz. Yapay zekâ da öğrenmek için çok sayıda örnek görmelidir."

Konu

Yapay zekâ nasıl çalışır?

Yapay zekâ uygulamalarının üç temel bileşeni vardır:

Girdi (veri): Fotoğraf, ses, yazı, sensör ölçümleri.

İşlem (model): Daha önce çok sayıda örnekten öğrenmiş olan yapay zekâ modeli girdiyi inceler, örüntü arar.

Çıktı (karar/tahmin): "Bu bir kedi", "Yarın yağmur yağabilir", "Bu videoyu da sevebilirsin".

Konu

Girdi → işlem → çıktı

UygulamaGirdiÇıktı
Yüz tanıma kilidiKameradan yüz görüntüsüKilit açılır / açılmaz
Sesli asistanSözlü soruSözlü cevap
Otomatik çeviriTürkçe cümleİngilizce cümle
Öneri sistemiİzlenen videolarÖnerilen video listesi
Bitki hastalığı tespitiYaprak fotoğrafıHastalık adı ve öneri
NavigasyonKonum ve trafik verisiEn hızlı rota
Konu

Bir yapay zekâ modeli nasıl öğrenir?

Modele elma ve muz örnekleri gösterin (girdi), sonra yeni bir meyveyi tahmin ettirin (çıktı). Az örnekle ve çok örnekle deneyin: hangisinde daha az hata yapıyor?

Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.

Konu

Kullanım alanları

Sağlık

Röntgen görüntülerinde hastalık belirtisi aramaya yardım.

Tarım

Hastalıklı bitkiyi fark etme, akıllı sulama.

Ulaşım

Trafik yoğunluğu tahmini, sürücü destek sistemleri.

Eğitim

Öğrencinin ihtiyacına göre alıştırma önerme.

Turizm

Kişiye özel gezi rotası, dijital müze rehberi.

Güvenlik

Şüpheli banka işlemlerini fark etme.

Eğlence

Oyun karakterleri, müzik ve film önerileri.

Çevre

Orman yangını ve hava kirliliği tahmini.

EBA materyali Yapay Zekânın Kullanım Alanları-Başlık Kartları EBA'da aç
Konu

Hangi alanda?

Sağlık
  • Röntgende kırık arayan program
  • Kalp ritmini izleyen akıllı saat
Tarım
  • Yaprak fotoğrafından hastalık bulan uygulama
  • Toprağın nemine göre sulayan sistem
Ulaşım
  • Trafiği tahmin eden navigasyon
  • Otomatik park eden araba
Eğitim
  • Yanlış yaptığın konuya göre soru öneren uygulama
  • Telaffuzunu düzelten dil uygulaması
Etkinlik 1

Yapay Zekâ Uygulamamı Tanıtıyorum

30 dk Grup etkinliği

Gruplar bir yapay zekâ uygulamasını girdi–işlem–çıktı şemasıyla tanıtır.

  1. Bir uygulama seçin.
  2. Girdisini, ne yaptığını ve çıktısını çizin.
  3. Hangi alanda kullanıldığını ve bir faydasını, bir riskini yazın.
  4. Sınıfa tanıtın.
EBA materyali Yapay Zekâ Kullanım Alanları - Çalışma Kâğıdı EBA'da aç
EBA materyali Yapay Zekâ Kullanım Alanları-1 EBA'da aç
EBA

Bu haftanın diğer EBA materyalleri

Karekodu telefonla okutun ya da karta dokunun. EBA materyalleri EBA girişi ister ve yeni sekmede açılır.

EBA materyali Tema Özeti EBA'da aç
Pekiştirme

Kendimizi sınayalım

  1. Otomatik çeviride **girdi** nedir?

    • Çevrilmiş cümle
    • Çevrilecek cümle
    • Hoparlör
    • İnternet hızı

  2. Hangisi yapay zekânın tarımda kullanımına örnektir?

    • Hesap makinesi
    • Hastalıklı yaprağı fotoğraftan tanımak
    • Traktörün farı
    • Su hortumu

  3. Yapay zekâ uygulamasında "model" ne yapar?

    • Girdiyi inceler ve öğrendiklerine göre tahmin üretir
    • Cihazı şarj eder
    • Ekranı büyütür
    • İnternete bağlar

  4. Bir modele daha çok ve çeşitli örnek gösterilirse genellikle ne olur?

    • Daha çok hata yapar
    • Daha doğru tahmin yapar
    • Çalışmaz
    • Değişmez
Özet

Bugün neler öğrendik?

  • Yapay zekâ uygulamaları girdi → işlem (model) → çıktı şeklinde çalışır.
  • Model örneklerden öğrenir; daha çok ve çeşitli örnek genellikle daha doğru tahmin demektir.
  • Sağlıktan tarıma, ulaşımdan eğitime pek çok alanda kullanılır.
  • girdi
  • model
  • çıktı
  • öneri sistemi
  • yüz tanıma

Gelecek derse hazırlık

Yapay zekânın hangi "alt dallarını" duydunuz? (Görüntü işleme, doğal dil…) Araştırın.

Ders notu

Defterime yazıyorum

Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!

5. Sınıf Bilişim · 20. Hafta: Yapay Zekâ Nerelerde?Tarih: ....../....../20....

1. Yapay zekâ uygulamaları nasıl çalışır?

Yapay zekâ uygulamalarının üç temel bileşeni vardır:

Girdi (veri)
Uygulamaya verilen bilgi: fotoğraf, ses, yazı, sensör ölçümleri.
İşlem (model)
Çok sayıda örnekten öğrenmiş olan yapay zekâ modeli girdiyi inceler, örüntü arar.
Çıktı (karar/tahmin)
Uygulamanın sonucu: "Bu bir kedi", "Yarın yağmur yağabilir", "Bu videoyu da sevebilirsin".

Dikkat: Model örneklerden öğrenir. Daha çok ve çeşitli örnek gösterilen model genellikle daha doğru tahmin yapar; örnek yoksa öğrenemez.

2. Girdi → işlem → çıktı örnekleri

Öneri sistemi
Daha önce izlediğimiz, dinlediğimiz ya da baktığımız şeylere göre bize yeni içerik öneren yapay zekâ.
Yüz tanıma
Kameradaki yüzün kime ait olduğunu tanıyan yapay zekâ.
UygulamaGirdiÇıktı
Yüz tanıma kilidiKameradan yüz görüntüsüKilit açılır / açılmaz
Sesli asistanSözlü soruSözlü cevap
Otomatik çeviriTürkçe cümleİngilizce cümle
Öneri sistemiİzlenen videolarÖnerilen video listesi
Bitki hastalığı tespitiYaprak fotoğrafıHastalık adı ve öneri
NavigasyonKonum ve trafik verisiEn hızlı rota

3. Yapay zekânın kullanım alanları

AlanÖrnek
SağlıkRöntgen görüntülerinde hastalık belirtisi aramaya yardım
TarımHastalıklı bitkiyi fark etme, akıllı sulama
UlaşımTrafik tahmini, sürücü destek sistemleri
EğitimÖğrencinin eksiğine göre alıştırma önerme
TurizmKişiye özel gezi rotası, dijital müze rehberi
GüvenlikŞüpheli banka işlemlerini fark etme
EğlenceOyun karakterleri, müzik ve film önerileri
ÇevreOrman yangını ve hava kirliliği tahmini

4. Yapay zekânın faydaları ve sınırları

FaydalarıSınırları
Çok hızlı çalışır, yorulmazDuygu hissetmez, empati kuramaz
Büyük veride insanın göremediği örüntüleri bulurÖğrendiği verideki hataları da öğrenir
Tehlikeli ve tekrarlı işleri üstlenebilirÖğrendiği alanın dışında zorlanır
Erken uyarı yapabilir (hastalık, yangın)Emin görünerek yanlış cevap verebilir

Dikkat: Yapay zekâ insanın yerine değil, insana yardımcı olarak kullanılır; son kararı insan verir.

Unutma!
  • Yapay zekâ: girdi → işlem (model) → çıktı.
  • Model örneklerden öğrenir; iyi ve çok veri daha doğru sonuç verir.
  • Sağlık, tarım, ulaşım, eğitim, turizm, güvenlik, eğlence, çevre…
Kendimi deniyorum
  1. Yapay zekâ uygulamalarının üç bileşenini açıkla.
  2. Otomatik çeviri ve yüz tanıma kilidinin girdi ve çıktılarını yaz.
  3. Öneri sistemi nasıl çalışır?
  4. Model nedir? Nasıl öğrenir?
  5. Yapay zekânın sağlık, tarım ve ulaşımdaki birer kullanımını yaz.
  6. Bir modele az örnek gösterilirse ne olur?
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)

5. Sınıf Bilişim · 20. Hafta: Yapay Zekâ Nerelerde? — Kendimi deniyorum cevap anahtarı

  1. Yapay zekâ uygulamalarının üç bileşenini açıkla.

    Girdi (veri): uygulamaya verilen bilgi (fotoğraf, ses, yazı). İşlem (model): örneklerden öğrenmiş modelin girdiyi inceleyip örüntü araması. Çıktı (karar/tahmin): uygulamanın sonucu ("Bu bir kedi").

  2. Otomatik çeviri ve yüz tanıma kilidinin girdi ve çıktılarını yaz.

    Otomatik çeviri: girdi Türkçe cümle, çıktı İngilizce cümle. Yüz tanıma kilidi: girdi kameradan yüz görüntüsü, çıktı kilidin açılması ya da açılmaması.

  3. Öneri sistemi nasıl çalışır?

    Daha önce izlediğimiz, dinlediğimiz ya da baktığımız şeyleri girdi olarak alır, bunlardaki örüntüleri bulur ve benzer içerikleri bize önerir.

  4. Model nedir? Nasıl öğrenir?

    Model, çok sayıda örnekten öğrenmiş yapay zekâdır; girdiyi inceleyip tahmin üretir. Örneklerden öğrenir: daha çok ve çeşitli örnek genellikle daha doğru tahmin demektir.

  5. Yapay zekânın sağlık, tarım ve ulaşımdaki birer kullanımını yaz.

    Sağlık: röntgen görüntülerinde hastalık belirtisi aramaya yardım. Tarım: hastalıklı bitkiyi fark etme, akıllı sulama. Ulaşım: trafik tahmini, sürücü destek sistemleri.

  6. Bir modele az örnek gösterilirse ne olur?

    Yeterince öğrenemez ve yanlış tahmin yapabilir; hiç örnek gösterilmezse hiç öğrenemez.

Video

Haftanın videosu

Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.

Bağlantı yalnız bu tarayıcıda saklanır, sunucuya gönderilmez. Video, siz Oynat'a basana kadar yüklenmez (youtube-nocookie.com). Okul ağı YouTube'u engelliyorsa video açılmaz; EBA bağlantıları aşağıdadır.

Yalnız öğretmen

Ders hazırlığı ve materyaller

Dersten önce

  • "Yapay Zekâ Kullanım Alanları" çalışma kâğıdı ve başlık kartlarını EBA'dan açın.

Önerilen ders akışı

  1. 5 dk Dikkat çekme
  2. 10 dk Yapay zekâ nasıl çalışır + tablo
  3. 15 dk Sınıflandırma modeli simülasyonu
  4. 10 dk Kullanım alanları + hangi alanda?
  5. 30 dk Etkinlik: Yapay Zekâ Uygulamamı Tanıtıyorum

EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)

Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.

Ders materyalleri

Ölçme ve değerlendirme formları

Ölçme ve değerlendirme

Gözlem formu ve Yapay Zekânın Kullanım Alanları değerlendirme formu (EBA).

Kendi içeriklerim

Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.

Yükleniyor…

Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).

Sınıf ortamı

İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.

Maarif Modeli: 5. tema künyesi

Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 8 ders saati.

Alan becerileri
BTYAB1. Bilişim Teknolojilerini Kullanma (BTYAB1.1. Bilişim Teknolojilerini Sınıflandırma)BTYAB6. Dijital Güvenlik Önlemleri Alma (BTYAB6.1. Dijital Güvenlik Önlemlerini Yönetme)
Eğilimler
E1.2. BağımsızlıkE2.5. OyunseverlikE3.3. Yaratıcılık
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB3.1. UyumSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler
D1. AdaletD3. ÇalışkanlıkD8. MahremiyetD10. Mütevazılık
Okuryazarlık becerileri
OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB4. Görsel Okuryazarlık
Disiplinler arası ilişkiler
Görsel SanatlarSosyal BilgilerTürkçe

Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)

  • Yapay zekâ tarihinden bir dönüm noktasını araştırıp "Bu gelişme olmasaydı?" senaryosu yazma.
  • Renkli kartonlarla bir yapay zekâ uygulamasının girdi–işlem–çıktı basamaklarını modelleme.
  • İçine bilerek gizlilik ihlalleri yerleştirilmiş senaryoları inceleyip "Etik Kurul Raporu" hazırlama.

Destekleme (zorlananlar için)

  • Yapay zekânın kullanım alanlarını resimle anlatma.
  • Yapay zekânın doğru ve yanlış kullanımlarını iki sütunda listeleme.
  • Karar verme sürecini canlandıran basit bir etik karar oyunu oynama.