İçeriğe geç
Ders MerkeziDP Pano
5. Sınıf · 24. Hafta 22–26 Mart 2027 6. Tema · Yazılım Tasarımı ve Programlama

Problemi Belirlemek

Günlük hayatta karşılaştığımız bir problemi fark edip açıkça tanımlamayı öğreniyoruz: iyi tanımlanmış bir problem, çözümün yarısıdır.

  • Problem Belirleme ve Algoritma Oluşturma
Öğrenme çıktıları

BTY.5.6.1 Problem çözümü için algoritmik düşünebilme

  • a) Günlük yaşamda karşılaştığı bir problemi belirler.
Dikkat Çekme

Düşünelim, konuşalım

  1. 1
    Yağmura yakalandınız ve şemsiyeniz yok. Ne yaparsınız?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Bir yere sığınırım", "koşarım", "çantamı başıma tutarım", "birinden şemsiye isterim", "yağmurun dinmesini beklerim".

    Varılacak nokta: Günlük hayatta problemlerle sürekli karşılaşırız; çözüm üretmeden önce problemin ne olduğunu fark ederiz.

    Cevap gelmezse: "Burada asıl problem ne: yağmur mu, ıslanmak mı?" diye sorun. Gerekirse: "Yağmuru durduramayız; problem ıslanmak. Problemi doğru söyleyince çözümler kendiliğinden gelir: sığınmak, beklemek, örtünmek."

  2. 2
    Her sabah okula geç kalan biri için problem tam olarak nedir?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Geç kalkıyor", "uykucu", "yol uzun", "servis geç geliyor".

    Varılacak nokta: "Geç kalmak" sonuçtur; asıl problem nedendir (geç yatmak, alarmın olmaması). Nedeni bulmak için art arda "Neden?" diye sorarız.

    Cevap gelmezse: Tahtaya "Geç kalıyor" yazıp altına "Neden?" ekleyin ve sınıfla birkaç kez sorun. Gerekirse siz yürütün: "Geç uyanıyor → geç yatıyor → yatakta telefonla oynuyor. Asıl neden bu."

  3. 3
    "Sınıf çok gürültülü" bir problem mi, bir sonuç mu?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Problem" ya da "sonuç"; çoğu "problem" der.

    Varılacak nokta: "Sınıf gürültülü" bir sonuçtur; neden olduğunu söylemez. Problem cümlesi nedeni de söyler.

    Cevap gelmezse: "Gürültüyü 'Susun!' diyerek çözersek ertesi gün ne olur?" diye sorun. Gerekirse: "Gürültü yine olur, çünkü nedeni çözmedik. 'Grup çalışmasında herkes aynı anda konuştuğu için sınıf gürültülü oluyor' dersek çözümü de görürüz."

  4. 4
    Bir doktor hastalığı bilmeden ilaç verebilir mi?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Hayır, yanlış ilaç verir", "önce muayene eder".

    Varılacak nokta: Doğru tanı olmadan doğru tedavi olmaz; problemi doğru tanımlamadan doğru çözüm üretemeyiz.

    Cevap gelmezse: "Doktora gittiğinizde ilk ne yapar?" diye sorun. Gerekirse: "Muayene eder, sorular sorar; yani önce sorunu bulur. Biz de çözümden önce problemi tanımlarız."

Konu

Problem nedir?

Problem, olan durum ile olmasını istediğimiz durum arasındaki farktır. Bir problemi çözmeden önce onu açık, ölçülebilir ve tek cümleyle tanımlamalıyız.

Belirsiz: "Okul bahçesi kötü."

Açık: "Teneffüslerde bahçedeki çöp kutuları doluyor ve çöpler yere atılıyor."

EBA materyali Yağmura Yakalanmış Çocuk EBA'da aç
Konu

Problemi tanımlamanın adımları

  1. Gözlem yap: Ne oluyor? Ne zaman, nerede, kimde?
  2. Nedenini sor: Bu neden oluyor? ("5 Neden" tekniği)
  3. Etkisini yaz: Bu durum kime, nasıl zarar veriyor?
  4. Tek cümleyle yaz: "… yüzünden … oluyor."
Konu

5 Neden tekniği: örnek

Bir sorunun kök nedenine ulaşmak için art arda "Neden?" diye sorarız.

  1. Sorun Ali okula geç kalıyor.
  2. Neden 1 Sabah geç uyanıyor.
  3. Neden 2 Gece geç yatıyor.
  4. Neden 3 Yatakta telefonla oyun oynuyor.
  5. Kök neden Yatma saatinde ekran kullanımının sınırı yok.
  6. Problem cümlesi Yatma saatinde ekran kullanıldığı için uyku gecikiyor ve Ali okula geç kalıyor.
Konu

Açık mı, belirsiz mi?

Açık tanımlanmış problem
  • Ders zili çalınca koridorda sıkışma oluyor
  • Kantinde plastik şişeler çöpe atılıyor, geri dönüşüme gitmiyor
  • Bazı öğrenciler ödev teslim tarihini unutuyor
Belirsiz ifade
  • Her şey çok kötü
  • Okul sıkıcı
  • Teknoloji sorun yaratıyor
Konu

Problem ile sonucu karıştırmayalım: "Sınıf gürültülü" bir sonuçtur. Problem cümlesi nedeni de söyler: "Grup çalışmalarında herkes aynı anda konuştuğu için sınıf gürültülü oluyor."

Etkinlik 1

Yeşil Fikir Kutusu

30 dk Grup etkinliği

Gruplar okulda ya da çevrede bir çevre problemi seçip açık bir problem cümlesi yazar.

  1. Problemleri fikir kutusuna yazın.
  2. Her grup birini seçer ve 5 Neden ile kök nedeni bulur.
  3. Problem cümlesini yazıp sınıfa okuyun; akranlar "Açık mı?" diye değerlendirir.
EBA materyali Yeşil Fikir Kutusu EBA'da aç
EBA

Bu haftanın diğer EBA materyalleri

Karekodu telefonla okutun ya da karta dokunun. EBA materyalleri EBA girişi ister ve yeni sekmede açılır.

EBA materyali Tema Özeti EBA'da aç
Pekiştirme

Kendimizi sınayalım

  1. Hangisi açık tanımlanmış bir problemdir?

    • Okul kötü
    • Teneffüste çöp kutuları dolduğu için çöpler yere atılıyor
    • Her şey zor
    • Bahçe

  2. Problemin kök nedenini bulmak için kullanılan teknik hangisidir?

    • 5 Neden
    • Kopyala-yapıştır
    • Sıkıştırma
    • Yazım denetimi

  3. Problemi tanımlarken ilk adım hangisidir?

    • Çözümü kodlamak
    • Gözlem yapmak
    • Sunum hazırlamak
    • Oyun oynamak
Özet

Bugün neler öğrendik?

  • Problem, olan ile olması gereken arasındaki farktır.
  • Tanımlama: gözlem → neden → etki → problem cümlesi; kök neden için 5 Neden.
  • İyi problem cümlesi açık, ölçülebilir ve tektir.
  • problem
  • gözlem
  • neden
  • problem cümlesi
  • kök neden

Gelecek derse hazırlık

Seçtiğiniz problemi çözmek için neye ihtiyaç var (girdiler) ve sonunda ne elde edilecek (çıktı)? Düşünün.

Ders notu

Defterime yazıyorum

Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!

5. Sınıf Bilişim · 24. Hafta: Problemi BelirlemekTarih: ....../....../20....

1. Problem nedir?

Problem, olan durum ile olmasını istediğimiz durum arasındaki farktır. Bilişim teknolojilerinde bir problemi çözmeden önce onu açıkça tanımlarız; çünkü yanlış tanımlanmış bir problem için bulunan çözüm, doğru problemi çözmez.

Örnek: Olan durum: teneffüslerde çöpler yere atılıyor. Olması istenen: bahçe temiz kalsın. Aradaki fark problemdir.

Dikkat: İyi tanımlanmış bir problem, çözümün yarısıdır. Doktor hastalığı bilmeden ilaç veremez; biz de problemi bilmeden çözüm üretemeyiz.

2. İyi bir problem tanımının özellikleri

  • Açık: Herkes aynı şekilde anlar. "Okul kötü" açık değildir.
  • Ölçülebilir: Ne kadar, ne zaman, nerede olduğu söylenir: "Her teneffüste 3 çöp kutusu doluyor."
  • Tek: Bir cümlede tek bir problem anlatılır; birçok problem bir arada yazılmaz.
  • Nedeni söyler: Sadece sonucu değil, sonucun sebebini de içerir.
Belirsiz ifadeAçık problem cümlesi
Okul bahçesi kötü.Teneffüslerde çöp kutuları dolduğu için çöpler yere atılıyor.
Sınıf gürültülü.Grup çalışmalarında herkes aynı anda konuştuğu için sınıf gürültülü oluyor.
Teknoloji sorun yaratıyor.Yatma saatinde ekran kullanıldığı için uyku gecikiyor.

3. Problemi tanımlamanın adımları

  • Gözlem yap: Ne oluyor? Ne zaman, nerede, kimde oluyor? Gözlem, tahmin değil görülen şeydir.
  • Nedenini sor: Bu neden oluyor?
  • Etkisini yaz: Bu durum kime, nasıl zarar veriyor?
  • Problem cümlesini yaz: "… yüzünden … oluyor." kalıbını kullan.

4. Kök neden ve 5 Neden tekniği

Bir problemin en derindeki asıl sebebine kök neden denir. Kök nedeni bulmak için art arda "Neden?" diye sorarız. Genellikle beş kez sorunca kök nedene ulaşılır; buna 5 Neden tekniği denir.

SoruCevap
SorunAli okula geç kalıyor.
Neden?Sabah geç uyanıyor.
Neden?Gece geç yatıyor.
Neden?Yatakta telefonla oyun oynuyor.
Kök nedenYatma saatinde ekran kullanımının sınırı yok.

Örnek: Problem cümlesi: "Yatma saatinde ekran kullanıldığı için uyku gecikiyor ve Ali okula geç kalıyor." Çözüm artık kolay görünüyor: yatmadan önce ekranı kapatmak.

5. Problem ile sonucu karıştırmamak

"Sınıf gürültülü" bir sonuçtur; neden olduğunu söylemez. Problem cümlesi sonucun nedenini de söyler. Sonucu çözmeye çalışırsak ("Susun!" demek) problem tekrar eder; nedeni çözersek (konuşma sırası belirlemek) problem ortadan kalkar.

Problem
Olan durum ile olması istenen durum arasındaki fark.
Gözlem
Bir durumu dikkatle izleyip görüleni not etmek.
Kök neden
Problemin en derindeki asıl sebebi.
Problem cümlesi
Problemi ve nedenini açık, tek bir cümleyle anlatan ifade.
Unutma!
  • Problem, olan ile olması gereken arasındaki farktır.
  • Adımlar: gözlem → neden → etki → problem cümlesi.
  • Kök neden 5 Neden tekniğiyle bulunur.
  • Problem cümlesi açık, ölçülebilir, tek olmalı ve nedeni söylemelidir.
Kendimi deniyorum
  1. Problem nedir? Bir örnekle açıkla.
  2. "Okul sıkıcı" ifadesi neden iyi bir problem tanımı değildir?
  3. Problemi tanımlamanın dört adımını sırayla yaz.
  4. 5 Neden tekniği ne işe yarar? Kendi seçtiğin bir sorunla uygula.
  5. "Kütüphane dağınık" ifadesini açık bir problem cümlesine dönüştür.
  6. Problem ile sonuç arasındaki farkı örnekle açıkla.
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)

5. Sınıf Bilişim · 24. Hafta: Problemi Belirlemek — Kendimi deniyorum cevap anahtarı

  1. Problem nedir? Bir örnekle açıkla.

    Problem, olan durum ile olmasını istediğimiz durum arasındaki farktır. Örnek: teneffüslerde çöpler yere atılıyor (olan), bahçenin temiz kalmasını istiyoruz (istenen).

  2. "Okul sıkıcı" ifadesi neden iyi bir problem tanımı değildir?

    Çünkü açık değildir, ölçülebilir değildir ve nedenini söylemez; herkes "sıkıcı" sözünden farklı bir şey anlar.

  3. Problemi tanımlamanın dört adımını sırayla yaz.

    1. Gözlem yap. 2. Nedenini sor. 3. Etkisini yaz. 4. Problem cümlesini yaz ("… yüzünden … oluyor").

  4. 5 Neden tekniği ne işe yarar? Kendi seçtiğin bir sorunla uygula.

    Art arda "Neden?" diye sorarak problemin asıl sebebini (kök neden) bulmaya yarar. Örnek: Ali okula geç kalıyor → geç uyanıyor → geç yatıyor → yatakta telefonla oynuyor → ekranı kapatma saati yok.

  5. "Kütüphane dağınık" ifadesini açık bir problem cümlesine dönüştür.

    Örnek cevap: "Kitaplar okunduktan sonra yerine konmadığı için kütüphanede aranan kitap bulunamıyor."

  6. Problem ile sonuç arasındaki farkı örnekle açıkla.

    Sonuç görünen durumdur, problem ise nedenini de söyler. Örnek: "Sınıf gürültülü" sonuçtur; "Grup çalışmalarında herkes aynı anda konuştuğu için sınıf gürültülü oluyor" problem cümlesidir.

Video

Haftanın videosu

Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.

Bağlantı yalnız bu tarayıcıda saklanır, sunucuya gönderilmez. Video, siz Oynat'a basana kadar yüklenmez (youtube-nocookie.com). Okul ağı YouTube'u engelliyorsa video açılmaz; EBA bağlantıları aşağıdadır.

Yalnız öğretmen

Ders hazırlığı ve materyaller

Dersten önce

  • "Yağmura Yakalanmış Çocuk" ve "Yeşil Fikir Kutusu" materyallerini EBA'dan açın.
  • Bir kutu ve küçük kâğıtlar hazırlayın (fikir kutusu).

Önerilen ders akışı

  1. 5 dk Dikkat çekme
  2. 10 dk Problem nedir + tanımlama adımları
  3. 10 dk 5 Neden örneği + açık mı belirsiz mi
  4. 30 dk Etkinlik: Yeşil Fikir Kutusu
  5. 5 dk Pekiştirme

EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)

Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.

Ders materyalleri

Ölçme ve değerlendirme formları

Ölçme ve değerlendirme

Akran değerlendirme formu.

Kendi içeriklerim

Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.

Yükleniyor…

Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).

Sınıf ortamı

İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.

Maarif Modeli: 6. tema künyesi

Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 24 ders saati.

Alan becerileri
BTYAB2. Bilgi İşlemsel Düşünme (BTYAB2.1. Algoritmik Düşünme, BTYAB2.4. Test Etme-Hata Ayıklama)BTYAB3. Yazılım Geliştirme (BTYAB3.2. Yazılım Geliştirme Sürecinde Kullanılan Bileşen/Yapı/Yöntemlerinden Yararlanma, BTYAB3.3. Yazılım Geliştirme Sürecini Yönetme)
Eğilimler
E1.2. BağımsızlıkE1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik)E2.5. OyunseverlikE3.3. YaratıcılıkE3.6. AnalitiklikE3.7. SistematiklikE3.8. Soru SormaE3.10. Eleştirel Bakma
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB3.2. EsneklikSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler
D1. AdaletD3. ÇalışkanlıkD5. DuyarlılıkD9. MerhametD10. Mütevazılık
Okuryazarlık becerileri
OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital Okuryazarlık
Disiplinler arası ilişkiler
Görsel SanatlarMatematikSosyal BilgilerTürkçe

Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)

  • Kurt–kuzu–ot bulmacasının daha çok öge ve kural içeren bir sürümünü çözüp çözüm yolunu anlatma.
  • Okuldaki bir soruna (kütüphane düzeni, duyuru) yazılım fikri geliştirme.
  • Aynı problemi iki farklı algoritmayla çözüp karşılaştırma.

Destekleme (zorlananlar için)

  • Akış şeması ve Frayer diyagramıyla algoritmayı görselleştirme.
  • Günlük bir problemi (okula hazırlanma) algoritma adımlarına bölme.
  • Küçük gruplarda tek bir bloğu ekleyerek görev tamamlama; başarıyı hemen görme.