Operatörler ve Blok Tabanlı Ortam
Aritmetik ve mantıksal operatörleri kullanıyor, yazılım bileşenlerini değerlendiriyor ve blok tabanlı ortamda bir yazılım geliştirme sürecini planlamaya başlıyoruz.
- Yazılımda Kullanılan Bileşenler
- Blok Tabanlı Ortamda Yazılım Geliştirme
Öğrenme çıktıları
BTY.5.6.3 Yazılım geliştirme sürecinde kullanılan bileşenlerden yararlanabilme
- c) Yazılım geliştirme sürecinde kullandığı bileşenleri değerlendirir.
BTY.5.6.4 Blok tabanlı ortamda yazılım geliştirme sürecini yönetebilme
- a) Blok tabanlı ortamda yazılım geliştirme sürecini planlar.
Düşünelim, konuşalım
- 1Köprü en fazla 10 ton taşıyor; 12 tonluk kamyon geçebilir mi?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Hayır, ağır", "köprü çöker"; bazıları "belki" der.
Varılacak nokta: 12 > 10 karşılaştırmasının sonucu Doğrudur; yük sınırı aştığı için kamyon geçemez. Karşılaştırma operatörleri Doğru ya da Yanlış sonucu verir.
Cevap gelmezse: Tahtaya "12 > 10" yazıp "Doğru mu, yanlış mı?" diye sorun. Gerekirse: "Doğru, yani yük sınırdan büyük ve kamyon geçemez. > işaretine karşılaştırma operatörü diyoruz."
- 2"Hem yağmur yağıyor hem soğuk" ile "yağmur yağıyor ya da soğuk" aynı mı?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Aynı" ya da "farklı"; gerekçe vermekte zorlanabilirler.
Varılacak nokta: VE iki koşulun birlikte doğru olmasını ister; VEYA en az birinin doğru olmasıyla yetinir.
Cevap gelmezse: "Yağmur yağıyor ama hava sıcak. 'Hem yağmurlu hem soğuk' doğru mu? 'Yağmurlu ya da soğuk' doğru mu?" diye sorun. Gerekirse: "Birincisi yanlış, ikincisi doğru. VE ikisini birden ister, VEYA birine razı olur."
- 3Kod yazmadan program yapılabilir mi?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Hayır, kod lazım" ya da "Evet, bloklarla".
Varılacak nokta: Blok tabanlı ortamlarda komutları yapboz parçası gibi birleştirerek program yazarız; yazım hatası olmaz.
Cevap gelmezse: Blok tabanlı ortamdan bir ekran görüntüsü gösterin: "Burada yazı var mı?" Gerekirse: "Bloklar var. Onları sürükleyip birleştirerek program yaparız; buna blok tabanlı programlama denir."
- 4Bir kapı "anahtar varsa VE şifre doğruysa" açılıyorsa, yalnız anahtarla açılır mı?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Hayır, şifre de lazım"; bazıları "anahtar yeter" der.
Varılacak nokta: VE operatöründe iki koşul birlikte sağlanmalıdır; biri eksikse sonuç Yanlıştır.
Cevap gelmezse: "Anahtarınız var ama şifreyi bilmiyorsunuz; kapı ne yapar?" diye sorun. Gerekirse: "Açılmaz. VE iki koşulun da doğru olmasını ister."
Operatörler
| Tür | Operatör | Örnek | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Aritmetik | + − × ÷ | 8 + 4 | 12 |
| Karşılaştırma | > < = | 12 > 10 | Doğru |
| Mantıksal | ve | yağmur VE soğuk | İkisi de doğruysa doğru |
| Mantıksal | veya | yağmur VEYA soğuk | Biri doğruysa doğru |
| Mantıksal | değil | DEĞİL yağmur | Tersini alır |
Mantık lambaları
A ve B anahtarlarını açıp kapatın; hangi lambanın ne zaman yandığını izleyin.
Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.
Köprü: kamyon ancak yük 10 tondan az VE hava fırtınalı değilse geçebilir.
Doğruluk tablosu
Mantıksal operatörlerin bütün durumlardaki sonucu:
| A | B | A VE B | A VEYA B | DEĞİL A |
|---|---|---|---|---|
| Doğru | Doğru | Doğru | Doğru | Yanlış |
| Doğru | Yanlış | Yanlış | Doğru | Yanlış |
| Yanlış | Doğru | Yanlış | Doğru | Doğru |
| Yanlış | Yanlış | Yanlış | Yanlış | Doğru |
Blok tabanlı programlama
Blok tabanlı ortamlarda komutlar yapboz parçası gibi bloklardır; blokları sürükleyip birleştirerek program yazarız. Yazım hatası yapmadan algoritmaya odaklanmamızı sağlar. Hareket, görünüm, olay, kontrol (döngü ve karar), algılama ve değişken blokları farklı renklerle gösterilir.
İlk blok programım
Blokları sırayla ekleyip Çalıştır'a basın: robot yıldıza ulaşabiliyor mu?
Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.
Köprü Senaryosu
Gruplar köprü senaryosunu karşılaştırma ve mantıksal operatörlerle çözer.
- Kural: yük ≤ 10 ton VE hava fırtınalı DEĞİL ise geçiş serbest.
- Farklı kamyonlar ve hava durumları için karar verin.
- Kararı akış şemasıyla gösterin.
Kendimizi sınayalım
Bugün neler öğrendik?
- Operatörler: aritmetik (+ − × ÷), karşılaştırma (> < =), mantıksal (ve, veya, değil).
- VE: ikisi de doğruysa · VEYA: en az biri doğruysa · DEĞİL: tersi.
- Blok tabanlı ortamlarda program blokları birleştirerek yazılır.
- operatör
- ve
- veya
- değil
- blok tabanlı programlama
Gelecek derse hazırlık
Okulunuz için yapmak istediğiniz küçük bir yazılım (oyun, hatırlatıcı, bilgi yarışması) fikri düşünün.
Defterime yazıyorum
Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!
1. Operatörler
Programlarda değerler üzerinde işlem yapmak ya da onları karşılaştırmak için operatör denilen işaretler kullanırız.
| Tür | Operatör | Örnek | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Aritmetik | + − × ÷ | 8 + 4 | 12 |
| Karşılaştırma | > < = | 12 > 10 | Doğru |
| Mantıksal | ve | yağmur VE soğuk | İkisi de doğruysa doğru |
| Mantıksal | veya | yağmur VEYA soğuk | En az biri doğruysa doğru |
| Mantıksal | değil | DEĞİL yağmur | Tersini alır |
Dikkat: Aritmetik operatörler sayı üretir; karşılaştırma ve mantıksal operatörler Doğru ya da Yanlış sonucu üretir.
2. Mantıksal operatörler ve doğruluk tablosu
VE, iki koşulun birlikte sağlanmasını ister. VEYA, koşullardan en az birinin sağlanmasıyla yetinir. DEĞİL bir koşulun tersini alır.
| A | B | A VE B | A VEYA B | DEĞİL A |
|---|---|---|---|---|
| Doğru | Doğru | Doğru | Doğru | Yanlış |
| Doğru | Yanlış | Yanlış | Doğru | Yanlış |
| Yanlış | Doğru | Yanlış | Doğru | Doğru |
| Yanlış | Yanlış | Yanlış | Yanlış | Doğru |
3. Köprü senaryosu
Bir köprüden en fazla 10 ton geçebiliyor ve fırtınada köprü kapanıyor. Kural: yük 10 tondan az VE hava fırtınalı DEĞİL ise kamyon geçebilir.
| Yük | Hava | Karar |
|---|---|---|
| 8 ton | Güneşli | Geçebilir (iki koşul da sağlandı) |
| 12 ton | Güneşli | Geçemez (yük fazla) |
| 6 ton | Fırtınalı | Geçemez (hava fırtınalı) |
| 15 ton | Fırtınalı | Geçemez (iki koşul da sağlanmadı) |
Örnek: Oyunda kapı "anahtarı buldu VE kapıya dokunuyor" ise açılır; yalnız anahtarla açılmaz.
4. Blok tabanlı programlama
Blok tabanlı programlama ortamlarında komutlar yapboz parçası gibi bloklardır. Blokları sürükleyip birbirine takarak program yazarız. Yazım hatası yapılamadığı için algoritmaya odaklanırız.
- Bloklar görevlerine göre farklı renklerde gruplanır: hareket, görünüm, olaylar, kontrol, algılama, değişkenler.
- Program yukarıdan aşağıya, blokların sırasıyla çalışır.
- Programı Çalıştır (bayrak) düğmesiyle başlatır, sonucu sahnede görürüz.
5. Kavramlar
- Operatör
- İşlem ya da karşılaştırma yapan işaret.
- ve
- İki koşul da doğruysa doğru sonuç veren mantıksal operatör.
- veya
- En az bir koşul doğruysa doğru sonuç veren mantıksal operatör.
- değil
- Koşulun tersini alan mantıksal operatör.
- Blok tabanlı programlama
- Komut bloklarını birleştirerek program yazma.
- Operatörler: aritmetik (+ − × ÷), karşılaştırma (> < =), mantıksal (ve, veya, değil).
- VE: ikisi de doğruysa · VEYA: en az biri doğruysa · DEĞİL: tersi.
- Blok tabanlı ortamda program blokları birleştirerek yazılır.
- Operatörlerin üç türünü birer örnekle yaz.
- "A VE B" ile "A VEYA B" arasındaki farkı örnekle açıkla.
- Doğruluk tablosunu A ve B için tamamla.
- Köprü sınırı 10 ton; 9 tonluk kamyon fırtınada geçebilir mi? Neden?
- 15 > 20 karşılaştırmasının sonucu nedir?
- Blok tabanlı programlamanın iki üstünlüğünü yaz.
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)
5. Sınıf Bilişim · 31. Hafta: Operatörler ve Blok Tabanlı Ortam — Kendimi deniyorum cevap anahtarı
Operatörlerin üç türünü birer örnekle yaz.
Aritmetik: 8 + 4 (sonuç 12). Karşılaştırma: 12 > 10 (sonuç Doğru). Mantıksal: yağmur VE soğuk.
"A VE B" ile "A VEYA B" arasındaki farkı örnekle açıkla.
A VE B iki koşul da doğruysa doğrudur; A VEYA B en az biri doğruysa doğrudur. Örnek: yağmur yağıyor ama hava sıcak; "yağmur VE soğuk" yanlış, "yağmur VEYA soğuk" doğrudur.
Doğruluk tablosunu A ve B için tamamla.
Doğru-Doğru: VE Doğru, VEYA Doğru. Doğru-Yanlış: VE Yanlış, VEYA Doğru. Yanlış-Doğru: VE Yanlış, VEYA Doğru. Yanlış-Yanlış: VE Yanlış, VEYA Yanlış. (DEĞİL A: A Doğruysa Yanlış, Yanlışsa Doğru.)
Köprü sınırı 10 ton; 9 tonluk kamyon fırtınada geçebilir mi? Neden?
Geçemez. Yük 10 tondan az ama hava fırtınalı; kural "yük 10 tondan az VE hava fırtınalı DEĞİL" olduğu için iki koşulun birlikte sağlanması gerekir.
15 > 20 karşılaştırmasının sonucu nedir?
Yanlış. 15, 20'den büyük değildir.
Blok tabanlı programlamanın iki üstünlüğünü yaz.
Yazım hatası yapılamaz, bu yüzden algoritmaya odaklanırız. Bloklar renklerle gruplandığı için doğru komutu bulmak kolaydır (sonuç sahnede hemen görülür).
# başlık · - madde · **kalın** · boş satır = yeni paragraf. Not yalnız bu tarayıcıda saklanır; başka tahtaya taşımak için Öğretmen alanındaki "Dışa aktar"ı kullanın.
Haftanın videosu
Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.
Ders hazırlığı ve materyaller
Dersten önce
- "Aritmetiksel ve Mantıksal Operatör" ile "Köprü Senaryosu" materyallerini EBA'dan açın.
- BT sınıfında blok tabanlı programlama ortamının açıldığını kontrol edin.
Önerilen ders akışı
- 5 dk Dikkat çekme
- 10 dk Operatörler + mantık lambaları
- 5 dk Doğruluk tablosu
- 20 dk Etkinlik: Köprü Senaryosu
- 15 dk Blok tabanlı programlama + ilk program
- 5 dk Pekiştirme
EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)
Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.
Ders materyalleri
- Aritmetiksel ve Mantıksal Operatör kılavuz s. 217
- Köprü Senaryosu - Operatörler kılavuz s. 217
- Yazılım Planlama Çalışma Kâğıdı kılavuz s. 225
Ölçme ve değerlendirme formları
Ölçme ve değerlendirme
Operatör Kullanımı öz değerlendirme formu (EBA).
Kendi içeriklerim
Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.
Yükleniyor…
Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).
Sınıf ortamı
İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.
Maarif Modeli: 6. tema künyesi
Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 24 ders saati.
- Alan becerileri
- BTYAB2. Bilgi İşlemsel Düşünme (BTYAB2.1. Algoritmik Düşünme, BTYAB2.4. Test Etme-Hata Ayıklama)BTYAB3. Yazılım Geliştirme (BTYAB3.2. Yazılım Geliştirme Sürecinde Kullanılan Bileşen/Yapı/Yöntemlerinden Yararlanma, BTYAB3.3. Yazılım Geliştirme Sürecini Yönetme)
- Eğilimler
- E1.2. BağımsızlıkE1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik)E2.5. OyunseverlikE3.3. YaratıcılıkE3.6. AnalitiklikE3.7. SistematiklikE3.8. Soru SormaE3.10. Eleştirel Bakma
- Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
- SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB3.2. EsneklikSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
- Değerler
- D1. AdaletD3. ÇalışkanlıkD5. DuyarlılıkD9. MerhametD10. Mütevazılık
- Okuryazarlık becerileri
- OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital Okuryazarlık
- Disiplinler arası ilişkiler
- Görsel SanatlarMatematikSosyal BilgilerTürkçe
Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)
- Kurt–kuzu–ot bulmacasının daha çok öge ve kural içeren bir sürümünü çözüp çözüm yolunu anlatma.
- Okuldaki bir soruna (kütüphane düzeni, duyuru) yazılım fikri geliştirme.
- Aynı problemi iki farklı algoritmayla çözüp karşılaştırma.
Destekleme (zorlananlar için)
- Akış şeması ve Frayer diyagramıyla algoritmayı görselleştirme.
- Günlük bir problemi (okula hazırlanma) algoritma adımlarına bölme.
- Küçük gruplarda tek bir bloğu ekleyerek görev tamamlama; başarıyı hemen görme.