5. Sınıf · 5. Hafta 12–16 Ekim 2026 1. Tema · Bilişim Teknolojilerinin Hayatımızdaki Yeri

Dijital Vatandaşlık ve Yapay Zekâya Merhaba

Dijital vatandaşlık uygulamalarını kullanım alanlarına göre grupluyor; ardından yapay zekâ hakkında merak ettiklerimizi sorular hâline getiriyoruz.

Dijital Vatandaşlık Uygulamaları
Yapay Zekâda Temel Kavram ve Özellikler

Öğrenme çıktıları

BTY.5.1.3 Dijital vatandaşlık uygulamalarını sınıflandırabilme

c) Dijital vatandaşlık uygulamalarını kullanım alanlarına göre gruplandırır.

BTY.5.1.4 Yapay zekâ ile ilgili temel kavramları ve özellikleri sorgulayabilme

a) Yapay zekâ ile ilgili temel kavram ve özelliklere ilişkin merak ettiği konuları tanımlar.

Dikkat Çekme

Düşünelim, konuşalım

1
Evde ailenizle kullandığınız dijital hizmetlerden hangilerini listelediniz?

Öğretmen için: olası cevaplar

Olası cevaplar: e-Devlet, EBA, e-Nabız, e-Okul, hastane randevusu, internet bankacılığı, çevrim içi alışveriş, fatura ödeme.

Varılacak nokta: Devletin ve kurumların internetten sunduğu hizmetler (dijital hizmetler) işlerimizi evden yapmamızı sağlar ve alanlara göre gruplanabilir.

Cevap gelmezse: Ödevi yapmayanlara sorun: "Karnenizi ya da notlarınızı aileniz nereden görüyor? Hastaneden randevu nasıl alınıyor?" Gerekirse: "e-Okul ve e-Nabız; ikisi de dijital hizmettir."
2
Makineler sizce düşünebilir mi? Neden?

Öğretmen için: olası cevaplar

Olası cevaplar: "Evet, sorulara cevap veriyorlar" ya da "Hayır, sadece programlanmış şeyi yapıyorlar". Her iki görüş de gerekçesiyle kabul edilir.

Varılacak nokta: Makineler veriden öğrenip tahmin yapabilir ama insan gibi hissetmez ve anlamaz. Bu soru yapay zekâ konusunun kapısıdır.

Cevap gelmezse: Soruyu ikiye bölün: "Hesap makinesi düşünür mü? Peki size film öneren uygulama?" Gerekirse: "Hesap makinesi hep aynı kuralı uygular. Öneri yapan uygulama ise izlediklerinizden öğrenir. Bu öğrenebilen sistemlere yapay zekâ diyoruz."
3
Telefonunuza "Yarın hava nasıl?" diye sorduğunuzda size kim cevap veriyor?

Öğretmen için: olası cevaplar

Olası cevaplar: Sesli asistan, telefon, internet, "bir robot", Google.

Varılacak nokta: Cevabı bir yapay zekâ (sesli asistan) verir. Sesimizi tanır, soruyu anlar ve hava durumu verisinden cevap üretir.

Cevap gelmezse: "Telefonun içinde bir insan mı oturuyor?" diye esprili sorun. Gerekirse: "Hayır. Sesi yazıya çeviren ve soruyu anlayan bir program var: sesli asistan. Bu bir yapay zekâ uygulamasıdır."
4
Bir robot arkadaşınız olsaydı hangi özelliklere sahip olmasını isterdiniz?

Öğretmen için: olası cevaplar

Olası cevaplar: Ödevlere yardım etmesi, oyun oynaması, ev işi yapması, konuşması, duygularımı anlaması, çeviri yapması.

Varılacak nokta: İstediğimiz özelliklerin bir kısmını (öğrenmek, konuşmak, tanımak) yapay zekâ bugün yapabiliyor; duygu hissetmek gibi bazılarını yapamıyor.

Cevap gelmezse: "Robotunuz sabah sizi uyandırsa, yolda size ne söylerdi?" diye canlandırın. Gerekirse kendi isteğinizi söyleyin: "Benimki kaybettiğim eşyaları bulsun ve İngilizce konuşsun isterdim."

Konu

Dijital hizmetleri gruplandıralım

Devletin ve kurumların sunduğu çevrim içi hizmetler dijital vatandaşlığın bir parçasıdır.

Kamu hizmetleri

e-Devlet
Çevrim içi vergi ödeme

Eğitim

e-Okul veli bilgilendirme
EBA
Çevrim içi kütüphane

Sağlık

e-Nabız
Hastane randevu sistemi
e-Reçete

Alışveriş ve bankacılık

İnternet bankacılığı
Çevrim içi alışveriş
Dijital cüzdan

Konu

Bu hizmetlerin çoğu kimlik doğrulama ister ve kişisel bilgi taşır. Çocuklar bu hizmetleri aile gözetiminde kullanmalı; şifreler kimseyle paylaşılmamalıdır.

Konu

Yapay zekâ nedir?

Yapay zekâ, bilgisayarların insanlar gibi öğrenmesini, örüntüleri fark etmesini, karar vermesini ve problem çözmesini sağlayan teknolojidir.

Yapay zekâ veriden öğrenir: Binlerce kedi fotoğrafı gösterilen bir program, yeni bir fotoğrafta kedi olup olmadığını tahmin edebilir. Ama insan gibi hissetmez; öğrendiği veriler yanlışsa o da yanlış yapar.

EBA materyali Yapay Zekâ İle Tanışıyorum Sunumu EBA'da aç

EBA materyali Yapay Zekâ Sürükle Bırak Materyali EBA'da aç

Konu

Yapay zekâ mı, değil mi?

İpucu: Veriden öğrenip tahmin yapıyor mu, yoksa hep aynı kuralı mı uyguluyor?

Konu

Yapay zekâ hakkında merak ettiklerimiz

Frayer modeli bir kavramı dört yönden anlamamızı sağlar. Kartları çevirerek yapay zekâyı inceleyin.

EBA materyali Yapay Zekâ Ortak Kavram Panosu Sürükle Bırak Materyali EBA'da aç

Etkinlik 1

Makineler Düşünebilir mi? Beyin Fırtınası

15 dk Bütün sınıf

Öğrenciler farklı görüşleri gerekçeleriyle ifade eder ve yapay zekâ hakkında sorular üretir.

Tahtayı ikiye bölün: Evet, düşünebilir / Hayır, düşünemez.
Öğrenciler gerekçeleriyle birlikte görüş bildirir; birbirlerine saygıyla karşılık verir.
Her öğrenci "Neden?", "Nasıl?", "Ne zaman?" ile başlayan birer merak sorusu yazar.
Sorular gelecek hafta araştırılmak üzere tahtada/panoda toplanır.

Etkinlik 2

Kendi Tanımımı Yapıyorum

15 dk Bireysel etkinlik

Öğrenciler öğrendiklerinden yola çıkarak yapay zekânın tanımını kendi cümleleriyle yazar.

Frayer kartlarını tekrar gözden geçirin.
Her öğrenci bir cümlelik tanım yazar.
Birkaç tanım sesli okunur; en iyi ifadeler birleştirilerek sınıfın ortak tanımı oluşturulur.

Pekiştirme

Kendimizi sınayalım

Özet

Bugün neler öğrendik?

Dijital vatandaşlık uygulamaları kamu, eğitim, sağlık ve alışveriş-bankacılık gibi alanlara ayrılır.
Yapay zekâ veriden öğrenip tahmin yapan bir teknolojidir.
Merak ettiklerimizi soru hâline getirmek, öğrenmenin ilk adımıdır.

e-Devlet
dijital hizmet
yapay zekâ
veri
Frayer modeli

Gelecek derse hazırlık

Günlük hayatta karşılaştığınız yapay zekâ örneklerini gözlemleyip "Benim Karşılaştığım Yapay Zekâ Örnekleri" listesi yapın. Ailenize yapay zekâ hakkında ne düşündüklerini sorun.

Ders notu

Defterime yazıyorum

Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!

5. Sınıf Bilişim · 5. Hafta: Dijital Vatandaşlık ve Yapay Zekâya MerhabaTarih: ....../....../20....

1. Dijital vatandaşlık uygulamaları (dijital hizmetler)

Devletin ve kurumların internet üzerinden sunduğu hizmetlere dijital hizmet ya da dijital vatandaşlık uygulaması denir. Bu hizmetler işlerimizi sıraya girmeden, evden yapmamızı sağlar.

Alan	Örnek uygulamalar
Kamu hizmetleri	e-Devlet, çevrim içi vergi ödeme
Eğitim	EBA, e-Okul veli bilgilendirme, çevrim içi kütüphane
Sağlık	e-Nabız, hastane randevu sistemi, e-Reçete
Alışveriş ve bankacılık	İnternet bankacılığı, çevrim içi alışveriş, dijital cüzdan

Dikkat: Bu hizmetler kimlik doğrulama ister ve kişisel bilgi taşır. Çocuklar bu hizmetleri aile gözetiminde kullanır; şifreler kimseyle paylaşılmaz.

2. Yapay zekâ nedir?

Yapay zekâ, bilgisayarların insanlar gibi öğrenmesini, örüntüleri fark etmesini, karar vermesini ve problem çözmesini sağlayan teknolojidir.

Yapay zekâ veriden öğrenir. Binlerce kedi fotoğrafı gösterilen bir program, yeni bir fotoğrafta kedi olup olmadığını tahmin edebilir. Ama insan gibi hissetmez; öğrendiği veri yanlışsa o da yanlış yapar.

Veri: Yapay zekânın öğrenmek için kullandığı örnekler: fotoğraflar, sesler, metinler, sayılar.

3. Yapay zekâ mı, değil mi?

Ölçütümüz şudur: Veriden öğrenip tahmin yapıyor mu, yoksa hep aynı kuralı mı uyguluyor?

Yapay zekâ kullanıyor	Yapay zekâ kullanmıyor
Sesli asistan	Hesap makinesi
Video platformunun öneri listesi	Zamanlı çalışan çamaşır makinesi
Yüz tanıyarak açılan telefon	El feneri
Otomatik çeviri	Sabit hızda dönen vantilatör
Robot süpürgenin oda haritası çıkarması	Kol saati

4. Frayer modeli ile yapay zekâ

Frayer modeli, bir kavramı dört yönden incelememizi sağlayan dört bölmeli bir çizelgedir.

Bölme	Yapay zekâ için
Tanım	Bilgisayarın veriden öğrenerek insan zekâsı gerektiren işleri yapabilmesi.
Özellikler	Veriden öğrenir, örüntü bulur, tahmin eder, zamanla gelişebilir.
Örnekler	Sesli asistan, otomatik çeviri, yüz tanıma, öneri sistemleri.
Örnek olmayanlar	Hesap makinesi, el feneri, zamanlayıcı: hep aynı kuralı uygular, öğrenmez.

5. Merak ettiklerimizi soruya dönüştürmek

Bir konuyu öğrenmenin ilk adımı merak ettiklerimizi soru hâline getirmektir. "Neden?", "Nasıl?", "Ne zaman?", "Nerede?" ile başlayan sorular araştırmamıza yön verir.

Örnek: Yapay zekâ nasıl öğrenir? · Makineler düşünebilir mi? · Yapay zekâ hata yapar mı? · Yapay zekâ hangi meslekleri değiştirecek?

Unutma!

Dijital hizmetler: kamu, eğitim, sağlık, alışveriş-bankacılık.
Yapay zekâ veriden öğrenir ve tahmin yapar; duygu hissetmez.
Hep aynı kuralı uygulayan cihaz yapay zekâ değildir.

Kendimi deniyorum

e-Devlet, EBA, e-Nabız ve internet bankacılığı hangi alanlara aittir?
Dijital hizmetleri kullanırken hangi güvenlik kurallarına uyarız?
Yapay zekâyı kendi cümlelerinle tanımla.
Yapay zekâ nasıl öğrenir? Bir örnekle açıkla.
Hesap makinesi neden yapay zekâ değildir?
Frayer modelinin dört bölmesi nelerdir?
Yapay zekâ hakkında merak ettiğin iki soruyu yaz.

Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)

5. Sınıf Bilişim · 5. Hafta: Dijital Vatandaşlık ve Yapay Zekâya Merhaba — Kendimi deniyorum cevap anahtarı

e-Devlet, EBA, e-Nabız ve internet bankacılığı hangi alanlara aittir?
e-Devlet: kamu hizmetleri; EBA: eğitim; e-Nabız: sağlık; internet bankacılığı: alışveriş ve bankacılık.
Dijital hizmetleri kullanırken hangi güvenlik kurallarına uyarız?
Aile gözetiminde kullanırız. Şifremizi kimseyle paylaşmayız. Kimlik doğrulaması isteyen hizmetlerde kişisel bilgilerimizi korur, işimiz bitince çıkış yaparız.
Yapay zekâyı kendi cümlelerinle tanımla.
Yapay zekâ, bilgisayarların insanlar gibi öğrenmesini, örüntüleri fark etmesini, karar vermesini ve problem çözmesini sağlayan teknolojidir.
Yapay zekâ nasıl öğrenir? Bir örnekle açıkla.
Veriden öğrenir. Binlerce kedi fotoğrafı gösterilen bir program, kedilerin ortak özelliklerini öğrenir ve yeni bir fotoğrafta kedi olup olmadığını tahmin edebilir.
Hesap makinesi neden yapay zekâ değildir?
Hep aynı kuralı uygular; veriden öğrenmez ve tahmin yapmaz.
Frayer modelinin dört bölmesi nelerdir?
Tanım, özellikler, örnekler, örnek olmayanlar.
Yapay zekâ hakkında merak ettiğin iki soruyu yaz.
Öğrenciye göre değişir. Örnekler: "Yapay zekâ nasıl öğrenir?", "Yapay zekâ hata yapar mı?", "Hangi meslekleri değiştirecek?". Neden, nasıl, ne zaman gibi soru kalıplarıyla kurulmuş olması yeterlidir.

Video

Haftanın videosu

Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.

Yalnız öğretmen

Ders hazırlığı ve materyaller

Dersten önce

"Yapay Zekâ ile Tanışıyorum" sunumunu ve sürükle-bırak materyallerini EBA'dan açın.
Tahtada iki sütunlu beyin fırtınası alanı hazırlayın.

Önerilen ders akışı

5 dk Dikkat çekme
15 dk Dijital hizmetleri gruplandırma
15 dk Makineler düşünebilir mi?
15 dk Yapay zekâ nedir + YZ mi değil mi?
15 dk Frayer kartları + Kendi Tanımım
15 dk Pekiştirme

EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)

Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.

Ders materyalleri

Ölçme ve değerlendirme formları

Ölçme ve değerlendirme

Öğretmen gözlem formu ile soru sorma ve tartışmaya katılımı izleyin; öz değerlendirme formu uygulayın.

Kendi içeriklerim

Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.

Yükleniyor…

Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).

Sınıf ortamı

Sınıfımda öğrenci bilgisayarı yok

İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.

Maarif Modeli: 1. tema künyesi

Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 14 ders saati.

Alan becerileri: BTYAB1. Bilişim Teknolojileri Kullanma
Kavramsal beceriler: KB2.3. ÖzetlemeKB2.4. ÇözümlemeKB2.8. Sorgulama
Eğilimler: E1.1. MerakE1.2. BağımsızlıkE2.1. EmpatiE2.2. SorumlulukE2.5. OyunseverlikE3.5. Açık FikirlilikE3.7. SistematiklikE3.8. Soru SormaE3.10. Eleştirel Bakma
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri: SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB2.3. Sosyal FarkındalıkSDB3.1. UyumSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler: D3. ÇalışkanlıkD4. DostlukD6. DürüstlükD8. MahremiyetD10. MütevazılıkD12. SabırD13. Sağlıklı YaşamD14. SaygıD15. SevgiD16. SorumlulukD17. Tasarruf
Okuryazarlık becerileri: OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital OkuryazarlıkOB4. Görsel Okuryazarlık
Beceriler arası ilişkiler: KB2.7. KarşılaştırmaKB2.8. Sorgulama

Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)

Aile büyükleriyle röportaj yapıp geçmişte kullanılan bir teknolojiyi sınıfa tanıtma.
Geçmişten günümüze bir teknolojinin zaman çizelgesini benzerlik ve farklılıklarıyla hazırlama.
Yapay zekânın tarım (ürün hastalığı tespiti, akıllı sulama) ve turizmdeki (dijital rehber) kullanımını araştırıp paylaşma.
Dijital kimlik ve güvenli internet üzerine kısa bir podcast ya da güvenli internet kılavuzu hazırlama.

Destekleme (zorlananlar için)

Temel kavramlar için birlikte kavram haritası çizme.
Farklı dönemlere ait teknoloji kartlarını sıraya dizerek zaman çizelgesi kurma.
Dijital hizmet resimlerini/kartlarını alanlarına göre bir sınıflandırma panosuna yerleştirme.
Bilgisayar parçaları görselini adlarıyla eşleştirme.