İçeriğe geç
Ders MerkeziDP Pano
5. Sınıf · 8. Hafta 2–6 Kasım 2026 2. Tema · Dijital Ürün Tasarımı ve Geliştirme

Görsellerin Dünyası

Fotoğraf, çizim ve resmi birbirinden ayırıyor; çözünürlük, boyut ve dosya biçimi gibi görsellerin temel özelliklerini öğreniyor ve ihtiyaca uygun görsel düzenleme programını seçiyoruz.

  • Görsel Düzenleme Programlarına Giriş
Öğrenme çıktıları

BTY.5.2.1 Görsel düzenleme programlarından yararlanabilme

  • a) Görsellerin temel özelliklerini tanır.
  • b) Uygun görsel düzenleme programını belirler.
Kızılay Haftası Organ Bağışı Haftası Lösemili Çocuklar Haftası Bu hafta 1 saat Okul Temelli Planlama
Dikkat Çekme

Düşünelim, konuşalım

  1. 1
    Bir görseli ilk gördüğünüzde dikkatinizi en çok ne çeker: renk mi, yazı mı, konu mu?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: Renk, büyük yazı, ilginç bir konu ya da yüz, parlak ve zıt renkler. Öğrenciler farklı şeyler söyleyebilir; hepsi geçerlidir.

    Varılacak nokta: Görsel bir mesaj taşır ve dikkati önce renk, büyüklük ve konu çeker; bu yüzden görselin özellikleri bilinçle seçilir.

    Cevap gelmezse: Tahtaya iki görsel koyun (biri renkli ve sade, biri soluk ve kalabalık) ve sorun: "Hangisine önce baktınız? Neden?" Gerekirse: "Çoğumuz önce rengi ve en büyük şeyi görürüz."

  2. 2
    Telefonla çekilen bir fotoğrafı çok büyütünce neden küçük kareler (lego parçaları gibi) görünür?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Görüntü bozuluyor", "pikseller görünüyor", "çözünürlük yetmiyor", "kareler büyüyor".

    Varılacak nokta: Fotoğraflar bitmap görsellerdir; küçük renkli karelerden (piksel) oluşur. Büyütünce bu kareler görünür hâle gelir.

    Cevap gelmezse: Bir fotoğrafı ekranda çok büyütüp gösterin: "Bu kareler nereden geldi?" Gerekirse: "Fotoğraf zaten bu küçük karelerden oluşuyordu. Büyütünce her kare de büyüdü; bunlara piksel denir."

  3. 3
    Bazı logolar ne kadar büyütülürse büyütülsün neden hep net kalır?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Özel bir yöntemle çizilmiş", "çok yüksek kalitede"; bazıları "vektör" kelimesini bilir.

    Varılacak nokta: Logolar çoğu zaman vektör olarak hazırlanır: şekillerin matematiksel tarifiyle çizildikleri için büyütülünce bozulmazlar.

    Cevap gelmezse: "Bir çember çizmek için her noktasını mı tarif edersiniz, yoksa 'merkezi burası, yarıçapı şu kadar' mı dersiniz?" diye sorun. Gerekirse: "Vektör görseller böyle tarif edilir; büyütünce bilgisayar şekli yeniden çizer ve net kalır."

  4. 4
    Sosyal medya için hazırlanan bir görsel ile duvara asılacak bir afiş arasında ne fark olmalı?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: Afiş büyük ve net olmalı, uzaktan okunmalı; sosyal medya görseli küçük ve telefona uygun olabilir. Bazıları yazı büyüklüğünden bahseder.

    Varılacak nokta: Görselin boyutu, çözünürlüğü ve biçimi kullanım amacına göre seçilir.

    Cevap gelmezse: "Telefon ekranı mı büyük, okul koridorundaki duvar mı?" diye sorun. Gerekirse: "Duvara asılacak afiş yüksek çözünürlüklü olmalı, yoksa bulanık çıkar. Telefonda ise küçük bir görsel yeter."

Konu

Görsel türleri

Fotoğraf

Kamerayla gerçek bir anın görüntüsünün kaydedilmesidir. Gerçek dünyayı olduğu gibi gösterir.

Çizim

Çizgi ve şekillerle, kalemle ya da bilgisayarda oluşturulan görseldir. Simgeler, karikatürler, logolar.

Resim

Boya ve renklerle yapılan sanatsal çalışmadır; dijital fırçalarla bilgisayarda da yapılabilir.

EBA materyali Görsel Türleri EBA'da aç
EBA materyali Resim - Çizim - Fotoğraf EBA'da aç
Konu

Bitmap mi, vektör mü?

Görseller bilgisayarda iki farklı yolla saklanır. Büyütme kaydırıcısıyla farkı görün.

Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.

Konu

Görsellerin temel özellikleri

Piksel

Dijital görseli oluşturan en küçük renkli kare.

Boyut

Görselin eni ve boyu; piksel olarak yazılır (ör. 1920 × 1080).

Çözünürlük

Görselin ne kadar ayrıntılı olduğu. Piksel sayısı arttıkça görüntü netleşir, dosya büyür.

Dosya biçimi

.jpg fotoğraf, .png saydam arka plan, .svg vektör, .gif basit animasyon.

EBA materyali Görsel Biçimleri Boyut- Çözünürlük EBA'da aç
Konu

Hangi iş, hangi program?

Görsel düzenleme programları farklı işlerde güçlüdür. Okul bilgisayarlarında (Pardus) çoğu ücretsiz olarak bulunur.

İhtiyaçUygun program türüÖrnek ücretsiz programlar
Fotoğrafı kırpmak, parlaklığını ayarlamakFotoğraf düzenleme (bitmap)GIMP, Pinta
Dijital resim yapmakDijital boyamaKrita
Logo, simge, afiş tasarlamakVektör çizimInkscape, LibreOffice Draw
Hızlıca davetiye / kartpostal hazırlamakÇevrim içi tasarım araçlarıŞablonlu web tabanlı araçlar
Etkinlik 1

Farkı Fark Et

15 dk Grup etkinliği

Gruplar dergi, broşür ve afişlerdeki görselleri fotoğraf, çizim, resim olarak sınıflandırır.

  1. Getirilen dergi ve afişleri gruplara dağıtın.
  2. Her grup görselleri üç gruba ayırır ve gerekçesini yazar.
  3. "Hangi görsel hangi amaç için seçilmiş?" sorusunu tartışın.
Etkinlik 2

Doğru Program, Etkili Tasarım

20 dk Grup etkinliği

Gruplar verilen senaryoya en uygun görsel türünü ve programı seçip gerekçelendirir.

  1. Senaryolar: okul gezisi fotoğraf albümü · kulüp logosu · sınıf afişi · doğum günü kartı.
  2. Her grup: görsel türü (bitmap/vektör), boyut ve program seçer.
  3. Seçimlerini "kullanım alanı ve verimlilik" açısından sınıfa anlatır.
EBA materyali Görsel Kullanımına Yönelik Örnek Senaryolar EBA'da aç
EBA

Bu haftanın diğer EBA materyalleri

Karekodu telefonla okutun ya da karta dokunun. EBA materyalleri EBA girişi ister ve yeni sekmede açılır.

EBA materyali Tema Özeti EBA'da aç
Pekiştirme

Kendimizi sınayalım

  1. Büyütüldüğünde bozulmayan görsel türü hangisidir?

    • Bitmap
    • Vektör
    • Fotoğraf
    • Ekran görüntüsü

  2. Dijital görseli oluşturan en küçük renkli kareye ne denir?

    • Bayt
    • Piksel
    • Klasör
    • Uzantı

  3. Arka planı saydam bir logo kaydetmek için hangi biçim uygundur?

    • .png
    • .mp3
    • .txt
    • .mp4

  4. Bir okul kulübü logosu tasarlamak için hangi program türü daha uygundur?

    • Ses düzenleyici
    • Vektör çizim programı
    • Tablolama programı
    • Hesap makinesi
Özet

Bugün neler öğrendik?

  • Görseller fotoğraf, çizim ve resim olarak ayrılır.
  • Bitmap görseller piksellerden oluşur ve büyütülünce bozulur; vektör görseller her boyutta nettir.
  • Görselin boyutu, çözünürlüğü ve biçimi kullanım amacına göre seçilir.
  • fotoğraf
  • çizim
  • piksel
  • çözünürlük
  • bitmap
  • vektör
  • .png
  • .jpg

Gelecek derse hazırlık

Evdeki bir bilgisayarda ya da tablette bir görsel düzenleme programı açıp menülerine bakın. Hangi düğmelerin ne işe yaradığını tahmin edin.

Ders notu

Defterime yazıyorum

Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!

5. Sınıf Bilişim · 8. Hafta: Görsellerin DünyasıTarih: ....../....../20....

1. Görsel türleri

TürNasıl oluşur?Örnek
FotoğrafKamerayla gerçek bir anın görüntüsü kaydedilir; gerçek dünyayı olduğu gibi gösterir.Okul gezisi fotoğrafı
ÇizimÇizgi ve şekillerle, kalemle ya da bilgisayarda oluşturulur.Simge, karikatür, logo
ResimBoya ve renklerle yapılan sanatsal çalışmadır; dijital fırçalarla da yapılabilir.Manzara resmi

2. Bitmap ve vektör görseller

Görseller bilgisayarda iki farklı yolla saklanır:

Bitmap (raster)Vektör
Küçük renkli karelerden (piksel) oluşurÇizgi, eğri ve şekillerin matematiksel tarifleriyle çizilir
Büyütülünce kareler belirir, görüntü bozulurNe kadar büyütülürse büyütülsün net kalır
Fotoğraflar için uygundurLogo, simge, afiş yazıları için uygundur
Uzantılar: .jpg, .png, .gifUzantı: .svg

Örnek: Bir okul logosu hem küçük rozete hem dev pankarta basılacaksa vektör olarak hazırlanmalıdır.

3. Görsellerin temel özellikleri

Piksel
Dijital görseli oluşturan en küçük renkli karedir.
Boyut
Görselin eni ve boyudur; piksel olarak yazılır (ör. 1920 × 1080).
Çözünürlük
Görselin ne kadar ayrıntılı olduğudur. Piksel sayısı arttıkça görüntü netleşir ama dosya büyür.
Dosya biçimi
Görselin kaydedildiği tür: .jpg fotoğraf için, .png saydam (şeffaf) arka plan için, .svg vektör için, .gif basit animasyon için.

Dikkat: Görselin boyutu, çözünürlüğü ve biçimi kullanım amacına göre seçilir: sosyal medya görseli küçük olabilir, duvara asılacak afiş yüksek çözünürlüklü olmalıdır.

4. Hangi iş, hangi görsel düzenleme programı?

Görsel düzenleme programları görselleri oluşturmamızı ve değiştirmemizi sağlar. Farklı işlerde farklı programlar güçlüdür:

İhtiyaçProgram türüÖrnek ücretsiz programlar
Fotoğrafı kırpmak, parlaklığını ayarlamakFotoğraf düzenleme (bitmap)GIMP, Pinta
Dijital resim yapmakDijital boyamaKrita
Logo, simge, afiş tasarlamakVektör çizimInkscape, LibreOffice Draw
Hızlıca davetiye / kartpostal hazırlamakÇevrim içi tasarım aracıŞablonlu web tabanlı araçlar
Unutma!
  • Görsel türleri: fotoğraf, çizim, resim.
  • Bitmap büyütülünce bozulur, vektör her boyutta nettir.
  • Program ve biçim amaca göre seçilir.
Kendimi deniyorum
  1. Fotoğraf, çizim ve resim arasındaki farkları örnekle açıkla.
  2. Bir fotoğrafı çok büyütünce neden bulanıklaşır?
  3. Bitmap ve vektör görseli dört yönden karşılaştır.
  4. Piksel, boyut ve çözünürlük kavramlarını tanımla.
  5. .jpg, .png ve .svg biçimlerinin her birini hangi durumda seçersin?
  6. Kulüp logosu tasarlamak ve fotoğraf kırpmak için hangi program türlerini seçersin?
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)

5. Sınıf Bilişim · 8. Hafta: Görsellerin Dünyası — Kendimi deniyorum cevap anahtarı

  1. Fotoğraf, çizim ve resim arasındaki farkları örnekle açıkla.

    Fotoğraf kamerayla gerçek bir anın kaydıdır (okul gezisi fotoğrafı). Çizim çizgi ve şekillerle oluşturulur (logo, karikatür). Resim boya ve renklerle yapılan sanatsal çalışmadır (manzara resmi).

  2. Bir fotoğrafı çok büyütünce neden bulanıklaşır?

    Fotoğraf bitmap bir görseldir ve küçük renkli karelerden (piksel) oluşur. Büyütülünce pikseller de büyür ve görüntü bozulur.

  3. Bitmap ve vektör görseli dört yönden karşılaştır.

    Yapısı: bitmap piksellerden, vektör matematiksel şekillerden oluşur. Büyütme: bitmap bozulur, vektör net kalır. Kullanım: bitmap fotoğraf için, vektör logo ve simge için uygundur. Uzantı: bitmap .jpg/.png/.gif, vektör .svg.

  4. Piksel, boyut ve çözünürlük kavramlarını tanımla.

    Piksel: dijital görseli oluşturan en küçük renkli kare. Boyut: görselin eni ve boyu (ör. 1920 × 1080 piksel). Çözünürlük: görselin ne kadar ayrıntılı olduğu; piksel sayısı arttıkça görüntü netleşir.

  5. .jpg, .png ve .svg biçimlerinin her birini hangi durumda seçersin?

    .jpg: fotoğraf için. .png: saydam (şeffaf) arka plan gerektiğinde. .svg: logo, simge gibi vektör görseller için.

  6. Kulüp logosu tasarlamak ve fotoğraf kırpmak için hangi program türlerini seçersin?

    Logo tasarlamak için vektör çizim programı (Inkscape, LibreOffice Draw). Fotoğraf kırpmak için fotoğraf düzenleme programı (GIMP, Pinta).

Video

Haftanın videosu

Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.

Bağlantı yalnız bu tarayıcıda saklanır, sunucuya gönderilmez. Video, siz Oynat'a basana kadar yüklenmez (youtube-nocookie.com). Okul ağı YouTube'u engelliyorsa video açılmaz; EBA bağlantıları aşağıdadır.

Yalnız öğretmen

Ders hazırlığı ve materyaller

Dersten önce

  • Dergi, broşür, afiş ve davetiye örnekleri getirin.
  • "Görsel Türleri" ve "Boyut-Çözünürlük" materyallerini EBA'dan açın.

Önerilen ders akışı

  1. 5 dk Dikkat çekme
  2. 10 dk Görsel türleri
  3. 15 dk Etkinlik: Farkı Fark Et
  4. 15 dk Bitmap-vektör simülasyonu + özellikler
  5. 20 dk Etkinlik: Doğru Program, Etkili Tasarım
  6. 15 dk Pekiştirme

EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)

Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.

Ders materyalleri

Ölçme ve değerlendirme formları

Ölçme ve değerlendirme

Öğretmen gözlem formu ve kontrol listesi; grupların program seçim gerekçeleri dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilebilir.

Kendi içeriklerim

Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.

Yükleniyor…

Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).

Sınıf ortamı

İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.

Maarif Modeli: 2. tema künyesi

Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 12 ders saati.

Alan becerileri
BTYAB4. Dijital Ürün Geliştirme (BTYAB4.1. Tasarım Araç, Teknoloji ve Yöntemlerinden Yararlanma, BTYAB4.2. Tasarım Kurgusu Oluşturma, BTYAB4.3. Ürün Geliştirme)
Eğilimler
E1.1. MerakE1.2. BağımsızlıkE1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik)E2.1. EmpatiE2.2. SorumlulukE2.3. GirişkenlikE2.5. OyunseverlikE3.1. MuhakemeE3.2. OdaklanmaE3.3. YaratıcılıkE3.4. Gerçeği AramaE3.5. Açık FikirlilikE3.6. AnalitiklikE3.10. Eleştirel Bakma
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB2.3. Sosyal FarkındalıkSDB3.1. UyumSDB3.2. EsneklikSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler
D6. DürüstlükD16. SorumlulukD17. TasarrufD19. Vatanseverlik
Okuryazarlık becerileri
OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital Okuryazarlık
Disiplinler arası ilişkiler
Görsel SanatlarSosyal BilgilerTürkçe
Beceriler arası ilişkiler
KB2.7. KarşılaştırmaKB2.11. Gözleme Dayalı Tahmin EtmeKB2.13. YapılandırmaKB2.14. YorumlamaKB3.3. Eleştirel Düşünme

Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)

  • Okuldaki ya da çevredeki bir sorun için dijital broşür veya farkındalık afişi tasarlama.
  • Bir haber ya da sosyal konu üzerine kelime işlemciyle dergi/gazete sayfası hazırlama.
  • Aynı sunumu iki farklı sunum programında hazırlayıp farklarını karşılaştırma.
  • Bilişimle ilgili 10 kavramı tanım, örnek ve görselle anlatan dijital mini sözlük hazırlama.

Destekleme (zorlananlar için)

  • Hazır bir görsel üzerinde yalnız kırpma, parlaklık ve metin ekleme yapma.
  • Yarım bırakılmış bir metni tamamlayıp biçimlendirme ve kaydetme.
  • 2–3 slaytlık hazır şablona metin ve görsel ekleme.
  • Üç programın arayüzünü karşılaştıran bir poster üzerinde birlikte çalışma.