Gereksinimleri Tamamlıyorum
Ürünümüzün gereksinimlerini netleştiriyor, ürünün yanılabileceği durumları öngörüyor ve fikrimizi panoda görünür hâle getiriyoruz.
- Yapay Zekâ Destekli Ürün Geliştirme ve Sunum
Öğrenme çıktıları
BTY.6.6.3 Blok tabanlı ortamda yapay zekâ destekli ürün ortaya koyabilme
- a) Blok tabanlı ortamda yapay zekâ destekli ürün için gereksinimleri belirler.
Düşünelim, konuşalım
- 1Ürününüz hangi verilerle çalışacak?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Fotoğraflarla", "kamera görüntüsüyle", "seslerle", "bizim topladığımız örneklerle".
Varılacak nokta: Ürünün verileri (girdi ve eğitim örnekleri) ve sınıfları baştan belli olmalıdır; model yalnız öğrendiği örneklere benzeyenleri iyi tanır.
Cevap gelmezse: "Modeliniz neyi tanıyacak? Bunu öğrenmesi için kaç çeşit fotoğraf gerekir?" diye sorun. Gerekirse: "Her sınıftan, farklı açı ve ışıkta çok sayıda fotoğraf. Bunu gereksinim listesine yazarız."
- 2Hangi durumda hata yapabilir?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Karanlıkta", "iki nesne gösterince", "tanımadığı şeyde", "gürültüde".
Varılacak nokta: Ürünün yanılabileceği durumlar baştan öngörülür ve her biri için bir çözüm yazılır.
Cevap gelmezse: "Atık ayırıcımıza bir elma gösterirsek ne der?" diye sorun. Gerekirse: "Bildiği bir sınıfa benzetir, örneğin 'Plastik' der. Bu yüzden 'Tanıyamadım' tepkisini de planlarız."
- 3Kullanıcıyı nasıl yönlendireceksiniz?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Yazıyla", "sesli anlatımla", "oklarla", "başta bir ekranla".
Varılacak nokta: Yönerge ve taslak ekran kullanıcıya ne yapacağını söyler; belirsiz durumlarda ürün kullanıcıyı yönlendirmelidir ("Tek atık gösterin").
Cevap gelmezse: "Kullanıcı iki atığı birden gösterirse ürün ne demeli?" diye sorun. Gerekirse: "'Lütfen tek atık gösterin' demeli. Yönlendirme, kullanıcının doğru kullanmasını sağlar."
- 4Bir afişe bakan biri ürününüzü 30 saniyede anlayabilir mi?
Öğretmen için: olası cevaplar
Olası cevaplar: "Evet, resim varsa", "Hayır, çok yazı varsa", "kısa olursa".
Varılacak nokta: Fikir panosu kısa, görsel ve anlaşılır olmalıdır; 30 saniyede anlaşılmıyorsa sadeleştirilir.
Cevap gelmezse: Duvardaki bir afişi gösterip sorun: "Ne anlattığını kaç saniyede anladınız?" Gerekirse: "Az yazı ve tek bir resim hızlı anlaşılır. Fikir panomuz da problemi, akışı ve taslak ekranı bir bakışta göstermeli."
Fikir panosunun bölümleri
Tek cümlelik problem ve ürünü kimin kullanacağı.
Ürünün akışını gösteren küçük bir şema.
Kullanıcının göreceği ekranın elle çizilmiş taslağı.
Modeli eğitmek için hangi örnekler toplanacak?
Ürün hangi durumlarda yanılabilir? Ne yapacak?
Hangi blok ortamı, hangi modül, kamera mı mikrofon mu?
Ürün nerede yanılabilir?
Model yalnız öğrendiği örneklere benzeyenleri iyi tanır. Her durum için ürünün ne yapması gerektiğini düşünün.
Oda karanlık, kamera görüntüsü soluk.Cevabı göster
Model yanlış tahmin edebilir. Çözüm: eğitim verisine karanlık örnekler eklemek ve güven düşükse "Işığı artırıp tekrar gösterin" demek.
Kullanıcı modelin hiç görmediği bir nesne gösteriyor (elma kabuğu).Cevabı göster
Model onu bildiği sınıflardan birine benzetir. Çözüm: "organik" sınıfı eklemek ya da güven düşükse "Tanıyamadım" demek.
Aynı anda iki atık gösteriliyor.Cevabı göster
Model karışır. Çözüm: yönergede "Her seferinde tek atık gösterin" yazmak.
Ses tanımada sınıf gürültülü.Cevabı göster
Komutlar karışır. Çözüm: eğitim verisine gürültülü kayıtlar eklemek ya da düğme gibi yedek bir kontrol sunmak.
Blok ortamlarında yapay zekâ modülleri
Kameradan nesne, el hareketi ya da yüz ifadesi algılar.
Söylenen kelimeleri ya da sesleri tanır.
Yazılan cümlenin duygusunu ya da anlamını tahmin eder.
Metni başka bir dile çevirir.
Yazıyı sesli okur.
Kendi örneklerinizle sınıflandırma modeli eğitip kodda kullanırsınız.
Gereksinim kontrol listesi
| Gereksinim | Tamam mı? |
|---|---|
| Problem ve kullanıcı yazıldı | … |
| Girdi, modül ve çıktı belli | … |
| Toplanacak veri ve sınıflar belli | … |
| Yanılma durumları ve ürünün tepkisi yazıldı | … |
| Kişisel veri toplanmıyor | … |
Panomuzu Yapalım, Fikrimiz Görünsün
Gruplar fikir panosunu hazırlayıp sunar.
- Gereksinimleri ve Araçları Belirle formunu tamamlayın (EBA).
- Panoda problem, kullanıcı, girdi-çıktı ve taslak ekranı gösterin.
- Geri bildirim alın.
Kendimizi sınayalım
Bugün neler öğrendik?
- Gereksinimler netleşince ürün tasarıma hazır olur.
- Fikir panosu: problem, kullanıcı, girdi–modül–çıktı, taslak ekran, veri, riskler, araçlar.
- Ürünün yanılabileceği durumlar önceden düşünülür.
- gereksinim
- fikir panosu
Gelecek derse hazırlık
Hangi yapay zekâ modülünü kullanacağınızı düşünün.
Defterime yazıyorum
Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!
1. Fikir panosu
Fikir panosu, ürün fikrimizi başkalarının kısa sürede anlayabileceği biçimde gösteren afiştir. Bir bakışta problemi, çözümü ve ürünün nasıl çalışacağını anlatmalıdır.
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| Problem ve kullanıcı | Tek cümlelik problem, ürünü kimin kullanacağı |
| Girdi – modül – çıktı | Ürünün akışını gösteren küçük şema |
| Taslak ekran | Kullanıcının göreceği ekranın elle çizilmiş taslağı |
| Veri | Modeli eğitmek için toplanacak örnekler ve sınıflar |
| Riskler | Ürünün yanılabileceği durumlar ve tepkisi |
| Araçlar | Blok ortamı, modül, kamera ya da mikrofon |
2. Ürün nerede yanılabilir?
Model yalnız öğrendiği örneklere benzeyenleri iyi tanır. Gereksinimleri tamamlarken ürünün hangi durumlarda yanılabileceğini öngörür ve her durum için bir çözüm yazarız.
| Durum | Sorun | Çözüm |
|---|---|---|
| Karanlık oda | Görüntü soluk, yanlış tahmin | Karanlık örneklerle eğitmek; "Işığı artırın" uyarısı |
| Tanınmayan nesne | Model bildiği bir sınıfa benzetir | Yeni sınıf eklemek ya da "Tanıyamadım" demek |
| İki nesne birden | Model karışır | Yönerge: "Tek atık gösterin" |
| Gürültülü sınıf | Ses komutları karışır | Gürültülü kayıtlarla eğitmek; yedek düğme |
3. Gereksinimleri tamamlamak
- Problem ve kullanıcı yazıldı mı?
- Girdi, modül ve çıktı belli mi?
- Toplanacak veri ve sınıflar belli mi?
- Yanılma durumları ve ürünün tepkisi yazıldı mı?
- Kişisel veri toplanmıyor mu?
Dikkat: Gereksinimler netleşince ürün tasarıma ve kodlamaya hazır olur. Eksik gereksinim, kodlama sırasında "bunu düşünmemiştik" sorunları doğurur.
4. Geri bildirim almak
Fikir panosu sınıfa sunulur; arkadaşlar iki beğendiğim yön, bir geliştirilebilir yön kuralıyla geri bildirim verir. Panoya bakan biri ürünü 30 saniyede anlayamıyorsa pano sadeleştirilir.
5. Kavramlar
- Gereksinim
- Ürünün çalışması için gereken özellik, veri ve kaynaklar.
- Fikir panosu
- Ürün fikrini kısa ve görsel biçimde anlatan afiş.
- Taslak ekran
- Kullanıcı arayüzünün elle çizilmiş ilk hâli.
- Fikir panosu: problem, kullanıcı, girdi–modül–çıktı, taslak ekran, veri, riskler, araçlar.
- Ürünün yanılabileceği durumlar ve tepkisi önceden yazılır.
- Gereksinimler netleşince ürün tasarıma hazır olur.
- Fikir panosunda hangi bölümler bulunur?
- Model neden bazı durumlarda yanılır?
- Karanlık bir odada yanılan atık ayırıcı için iki çözüm yaz.
- Ürün tanımadığı bir nesneyle karşılaşınca ne yapmalıdır?
- Gereksinim kontrol listesindeki beş soruyu yaz.
- Kendi ürünün için bir taslak ekran çiz ve açıkla.
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)
6. Sınıf Bilişim · 30. Hafta: Gereksinimleri Tamamlıyorum — Kendimi deniyorum cevap anahtarı
Fikir panosunda hangi bölümler bulunur?
Problem ve kullanıcı, girdi–modül–çıktı şeması, taslak ekran, veri, riskler, araçlar.
Model neden bazı durumlarda yanılır?
Çünkü model yalnız öğrendiği örneklere benzeyenleri iyi tanır; ışık, açı ya da nesne eğitim örneklerinden farklıysa yanılır.
Karanlık bir odada yanılan atık ayırıcı için iki çözüm yaz.
Modeli karanlıkta çekilmiş örneklerle de eğitmek; ürünün "Işığı artırın" uyarısı vermesi.
Ürün tanımadığı bir nesneyle karşılaşınca ne yapmalıdır?
"Tanıyamadım" demelidir (ya da o nesne için yeni bir sınıf eklenmelidir); bildiği bir sınıfa benzetip yanlış tepki vermemelidir.
Gereksinim kontrol listesindeki beş soruyu yaz.
Problem ve kullanıcı yazıldı mı? Girdi, modül ve çıktı belli mi? Toplanacak veri ve sınıflar belli mi? Yanılma durumları ve ürünün tepkisi yazıldı mı? Kişisel veri toplanmıyor mu?
Kendi ürünün için bir taslak ekran çiz ve açıkla.
Öğrenciye göre değişir. İyi bir taslak ekranda yönerge ("Atığı kameraya gösterin"), kamera alanı, tahmin sonucu ve puan yer alır; her öğenin ne işe yaradığı kısaca açıklanır.
# başlık · - madde · **kalın** · boş satır = yeni paragraf. Not yalnız bu tarayıcıda saklanır; başka tahtaya taşımak için Öğretmen alanındaki "Dışa aktar"ı kullanın.
Haftanın videosu
Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.
Ders hazırlığı ve materyaller
Dersten önce
- Gereksinimleri ve Araçları Belirle formunu EBA'dan açın.
Önerilen ders akışı
- 5 dk Dikkat çekme
- 10 dk Fikir panosunun bölümleri
- 10 dk Ürün nerede yanılabilir?
- 50 dk Panomuzu Yapalım
- 5 dk Gereksinim kontrol listesi
EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)
Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.
Ders materyalleri
- Yapay Zekâ Destekli Ürün Fikrini Geliştiriyorum Sunumu kılavuz s. 208
- Yapay Zekâ Modül Tanıtım Kartları kılavuz s. 211
Ölçme ve değerlendirme formları
Ölçme ve değerlendirme
Dereceli puanlama anahtarı (EBA).
Kendi içeriklerim
Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.
Yükleniyor…
Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).
Sınıf ortamı
İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.
Maarif Modeli: 6. tema künyesi
Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 34 ders saati.
- Alan becerileri
- BTYAB3. Yazılım Geliştirme (BTYAB3.2. Yazılım Geliştirme Sürecinde Kullanılan Bileşen/Yapı/ Yöntemlerinden Yararlanma, BTYAB3.3. Yazılım Geliştirme Sürecini Yönetme, BTYAB3.4. Yazılım Geliştirme Sürecinde Mekanik/Robotik ve Ürün veya Sistem Ortaya Koyma)
- Eğilimler
- E1.1. MerakE2.1. Empati
- Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
- SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB1.3. Kendine Uyarlama (Öz Yansıtma)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
- Değerler
- D1. AdaletD3. ÇalışkanlıkD6. DürüstlükD12. Sabır
- Okuryazarlık becerileri
- OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital Okuryazarlık
- Disiplinler arası ilişkiler
- Görsel SanatlarMatematikMüzikSosyal BilgilerTürkçe
Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)
- Yapay zekâ kullanan bir mesleği araştırıp yapay zekânın o alandaki etkisini sunma.
- Açık veri setiyle basit bir sınıflandırma modeli (meyve, yaprak sağlıklı/hastalıklı) deneme.
- Yapay zekâ destekli turist rehberi uygulamalarını araştırıp raporlama.
Destekleme (zorlananlar için)
- Değişken, döngü ve koşul kavramlarını görsel materyal ve videolarla pekiştirme.
- Adım adım yönergeli küçük projeler (karakteri hareket ettirme) tamamlama.
- Daha basit bir blok tabanlı araçla başlayıp zorlanılan konular için soru-cevap oturumu yapma.