İçeriğe geç
Ders MerkeziDP Pano
6. Sınıf · 5. Hafta 12–16 Ekim 2026 2. Tema · Dijital Ürün Tasarımı ve Geliştirme

Sesin Dijital Dünyası

Sesin bilgisayara nasıl aktarıldığını, ses donanımlarını ve ses düzenleme programlarının özelliklerini öğreniyor; bir ses dosyası için gerçek hayattan bir problem seçip senaryosunu oluşturuyoruz.

  • Ses Düzenleme Programlarına Giriş
  • Ses Dosyası için Kurgu Oluşturma
Öğrenme çıktıları

BTY.6.2.5 Ses düzenleme programlarından yararlanabilme

  • a) Ses düzenleme programlarının temel özelliklerini tanır.
  • b) Uygun ses düzenleme programını belirler.
  • c) Belirlenen ses düzenleme programının arayüz özelliklerini kullanır.
  • ç) Kullanılan ses düzenleme programını kullanım alanları/verimliliği açısından değerlendirir.

BTY.6.2.6 Ses dosyası için kurgu oluşturabilme

  • a) Ses dosyası hazırlanacak gerçek hayat problemini belirler.
  • b) Ses dosyası hazırlama sürecinde kullanılacak hikâye/senaryo unsurlarını belirler.
  • c) Belirlenen unsurları kapsayan hikâye/senaryo oluşturur.
  • ç) Hikâyeyi/senaryoyu bütünlük/kullanışlılık açısından değerlendirir.
Dikkat Çekme

Düşünelim, konuşalım

  1. 1
    Bir filmi sesi olmadan izleseydik ne eksik olurdu?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Konuşmaları anlamazdık", "heyecan olmazdı", "müzik olmazdı", "sıkıcı olurdu".

    Varılacak nokta: Ses bilgi taşır ve duyguyu aktarır; konuşma, müzik ve efektler bir anlatımın önemli parçasıdır.

    Cevap gelmezse: Bir filmin gerilim sahnesini sessiz, sonra sesli izletin (ya da betimleyin). Gerekirse: "Sessizken sahne düz kaldı; müzik girince heyecan arttı. Ses bilgi de verir, duygu da."

  2. 2
    Bir sesin hızını veya tonunu değiştirince bize ne anlatmaya başlar?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Hızlanınca komik olur", "yavaşlayınca korkunç olur", "ince ses çocuk gibi", "kalın ses canavar gibi".

    Varılacak nokta: Ses düzenleme ile hız, ton ve efektleri değiştirerek sesin anlattığı duyguyu değiştirebiliriz.

    Cevap gelmezse: Kendi sesinizi telefonla kaydedip hızlandırılmış ve yavaşlatılmış hâlini dinletin. Gerekirse: "Aynı cümle hızlanınca komik, yavaşlayınca ürkütücü geldi. Ses düzenleme programları bunu yapar."

  3. 3
    Kendi sesinizi ilk kez kaydedip dinlediğinizde ne hissettiniz?
    Öğretmen için: olası cevaplar

    Olası cevaplar: "Garip geldi", "benim sesim değil sandım", "utandım", "farklıydı".

    Varılacak nokta: Kendi sesimizi içeriden kemikler yoluyla da duyarız; kayıt yalnız havadan gelen sesi alır. Mikrofon sesi elektrik sinyaline, ses kartı da sayılara çevirir.

    Cevap gelmezse: "Kaydınızdaki ses başkalarının duyduğu sesiniz mi, sizin duyduğunuz mu?" diye sorun. Gerekirse: "Başkalarının duyduğu. Biz kendi sesimizi kafatasımızın içinden de duyduğumuz için farklı gelir. Bugün sesin bilgisayara nasıl girdiğini öğreneceğiz."

Konu

Ses donanımları

Mikrofon

Sesi elektrik sinyaline çevirir (giriş birimi).

Ses kartı

Analog sesi sayılara (dijitale) çevirir, sayıları yeniden sese dönüştürür.

Hoparlör

Elektrik sinyalini yeniden sese çevirir (çıkış birimi).

Kulaklık

Sesi yalnız dinleyene iletir; mikrofonlusu hem giriş hem çıkıştır.

EBA materyali Görsel 3: Ses Kavramı ile İlgili İnfografik Afiş EBA'da aç
EBA materyali Doğa Kaynaklı Ses EBA'da aç
Konu

Ses nasıl sayıya dönüşür?

Bilgisayar sesi saniyede binlerce kez ölçer (örnekleme) ve her ölçümü bir sayıyla kaydeder. Kaydırıcılarla deneyin.

Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.

Konu

Ses dosyası biçimleri

BiçimÖzellikNe zaman?
.wavSıkıştırılmamış, çok kaliteli, dosyası çok büyükKayıt ve düzenleme sırasında
.mp3Sıkıştırılmış, küçük, yaygınPaylaşmak ve dinlemek için
.oggSıkıştırılmış, açık biçimÖzgür yazılımlarda, web'de
.wmaSıkıştırılmış, bazı programlara özgüUyumluluk sorunlarına dikkat
Konu

Ses düzenleyici

Kısa melodiyi dinleyin; bir bölümü seçip kesin, sessizleştirin, ters çevirin, yankı ekleyin.

Bu etkileşimli bölüm için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.

Konu

Ses dosyası için kurgu

  1. Gerçek hayat problemi: ör. okul koridorunda görme engelli öğrenciler için yönlendirme sesi.
  2. Hedef dinleyici: Kim dinleyecek?
  3. Senaryo unsurları: anlatıcı, efekt, müzik, sessizlik.
  4. Senaryo panosu: Hangi saniyede hangi ses?
  5. Değerlendir: Senaryo bütün ve kullanışlı mı?
Etkinlik 1

Ses Dosyası ile Gerçek Hayat Problemlerine Ses Ol!

35 dk Grup etkinliği

Gruplar bir problem için ses dosyası senaryosu ve senaryo panosu hazırlar.

  1. Problemi seçin (yönlendirme sesi, okul tanıtımı, sessiz kitaba seslendirme…).
  2. Senaryo panosu boş şablonunu doldurun (EBA).
  3. Kullanacağınız ses düzenleme aracını ve dosya biçimini gerekçesiyle seçin.
  4. Yapay zekâ ile üretilen sesin etik ve telif boyutunu tartışın.
EBA materyali Senaryo Panosu Boş Şablon EBA'da aç
Öğrenci bilgisayarı yoksa: tahta ve kâğıtla

Senaryo panosunu kâğıtta hazırlayın; kayıt için öğretmenin tek cihazı yeterlidir. Kayıt yapılamıyorsa gruplar senaryolarını "radyo tiyatrosu" gibi canlı seslendirir.

Pekiştirme

Kendimizi sınayalım

  1. Analog sesi dijitale çeviren donanım hangisidir?

    • Hoparlör
    • Ses kartı
    • Monitör
    • Klavye

  2. Paylaşmak için küçük boyutlu ve yaygın ses biçimi hangisidir?

    • .wav
    • .mp3
    • .txt
    • .png

  3. Örnekleme sıklığı artarsa ne olur?

    • Ses kalitesi artar, dosya büyür
    • Dosya küçülür
    • Ses kaybolur
    • Değişiklik olmaz
Özet

Bugün neler öğrendik?

  • Ses; mikrofon → ses kartı (dijitale çevirme) → hoparlör yolunu izler.
  • Kalite arttıkça dosya boyutu artar; .wav kaliteli, .mp3 küçüktür.
  • Ses dosyası bir senaryo ile planlanır.
  • örnekleme
  • ses kartı
  • .mp3
  • .wav
  • senaryo panosu

Gelecek derse hazırlık

Senaryonuz için gereken sesleri (kendi kaydınız, telifsiz efekt) hazırlayın.

Ders notu

Defterime yazıyorum

Sınavdan önce tekrar etmek için defterine yaz. Başlığı ve tarihi unutma!

6. Sınıf Bilişim · 5. Hafta: Sesin Dijital DünyasıTarih: ....../....../20....

1. Ses donanımları

DonanımGöreviBirim
MikrofonSesi elektrik sinyaline çevirirGiriş
Ses kartıAnalog sesi sayılara (dijitale) çevirir; sayıları yeniden sese dönüştürürİşlem
HoparlörElektrik sinyalini yeniden sese çevirirÇıkış
KulaklıkSesi yalnız dinleyene iletir; mikrofonlusu hem giriş hem çıkıştırÇıkış (giriş)

Dikkat: Sesin yolu: mikrofon → ses kartı (dijitale çevirme) → bilgisayar → ses kartı → hoparlör.

2. Ses nasıl sayıya dönüşür? Örnekleme

Doğadaki ses kesintisiz (analog) bir dalgadır. Bilgisayar ise yalnız sayıları saklayabilir. Bu yüzden ses kartı sesi saniyede binlerce kez ölçer ve her ölçümü bir sayı olarak kaydeder. Buna örnekleme denir.

  • Saniyedeki ölçüm sayısına örnekleme sıklığı denir.
  • Daha sık ölçüm → ses aslına daha yakın, kalite artar.
  • Daha sık ölçüm → daha çok sayı, dosya büyür.

3. Ses dosyası biçimleri

BiçimÖzellikNe zaman?
.wavSıkıştırılmamış, çok kaliteli, dosyası çok büyükKayıt ve düzenleme sırasında
.mp3Sıkıştırılmış, küçük, yaygınPaylaşmak ve dinlemek için
.oggSıkıştırılmış, açık biçimÖzgür yazılımlarda, web'de
.wmaSıkıştırılmış, bazı programlara özgüUyumluluk sorunlarına dikkat

4. Ses düzenleme programları

Ses düzenleme programları kaydedilen sesi kesmek, birleştirmek, ses seviyesini ayarlamak ve efekt eklemek için kullanılır. Okul bilgisayarlarında ücretsiz programlar (ör. Audacity) bulunur; çevrim içi araçlar da vardır.

İşlemNe yapar?
KesmeSeçilen bölümü çıkarır
SessizleştirmeSeçilen bölümün sesini kapatır
Ters çevirmeSesi sondan başa çalar
YankıSesin tekrar tekrar yansımasını ekler
Yavaşça açılma/kapanmaSesi yumuşak başlatır ya da bitirir

5. Ses dosyası için kurgu

Ses dosyası, rastgele değil bir senaryoya göre hazırlanır. Senaryodaki seslerin hangi saniyede duyulacağını gösteren plana senaryo panosu denir.

  • Gerçek hayat problemi: ör. görme engelli öğrenciler için koridorda yönlendirme sesi.
  • Hedef dinleyici: Kim dinleyecek?
  • Senaryo unsurları: anlatıcı, efekt, müzik, sessizlik.
  • Senaryo panosu: Hangi saniyede hangi ses?
  • Değerlendir: Senaryo bütün ve kullanışlı mı?

Dikkat: Yapay zekâ ile üretilen sesleri kullanırken etik ve telif kurallarını düşünürüz: başkasının sesini izinsiz taklit etmek doğru değildir.

Unutma!
  • Ses: mikrofon → ses kartı → hoparlör; ses kartı sesi dijitale çevirir.
  • Örnekleme sıklığı artarsa kalite ve dosya boyutu artar.
  • .wav kaliteli ve büyük, .mp3 küçük ve yaygındır.
  • Ses dosyası senaryo panosu ile planlanır.
Kendimi deniyorum
  1. Mikrofon, ses kartı ve hoparlörün görevlerini yaz.
  2. Örnekleme nedir? Örnekleme sıklığı artınca ne olur?
  3. .wav ile .mp3 biçimini karşılaştır.
  4. Ses düzenleme programında yapılabilen üç işlem yaz.
  5. Senaryo panosu nedir? Ne işe yarar?
  6. Okulunuz için bir ses dosyası fikri ve senaryo unsurlarını yaz.
Kendimi deniyorum — cevap anahtarı (yalnız öğretmen)

6. Sınıf Bilişim · 5. Hafta: Sesin Dijital Dünyası — Kendimi deniyorum cevap anahtarı

  1. Mikrofon, ses kartı ve hoparlörün görevlerini yaz.

    Mikrofon sesi elektrik sinyaline çevirir (giriş). Ses kartı analog sesi sayılara (dijitale) çevirir ve sayıları yeniden sese dönüştürür. Hoparlör elektrik sinyalini yeniden sese çevirir (çıkış).

  2. Örnekleme nedir? Örnekleme sıklığı artınca ne olur?

    Örnekleme, ses kartının sesi saniyede binlerce kez ölçüp her ölçümü bir sayı olarak kaydetmesidir. Örnekleme sıklığı artınca ses aslına daha yakın olur (kalite artar) ama dosya büyür.

  3. .wav ile .mp3 biçimini karşılaştır.

    .wav sıkıştırılmamıştır, çok kalitelidir ve dosyası çok büyüktür; kayıt ve düzenlemede kullanılır. .mp3 sıkıştırılmıştır, küçüktür ve yaygındır; paylaşmak ve dinlemek için kullanılır.

  4. Ses düzenleme programında yapılabilen üç işlem yaz.

    Kesme, sessizleştirme, yankı ekleme (ters çevirme, yavaşça açılma/kapanma da olur).

  5. Senaryo panosu nedir? Ne işe yarar?

    Senaryodaki seslerin hangi saniyede duyulacağını gösteren plandır. Ses dosyasının rastgele değil, senaryoya göre düzenli hazırlanmasını sağlar.

  6. Okulunuz için bir ses dosyası fikri ve senaryo unsurlarını yaz.

    Öğrenciye göre değişir. Örnek: Problem: görme engelli öğrenciler için koridorda yönlendirme sesi. Hedef dinleyici: görme engelli öğrenciler ve misafirler. Unsurlar: anlatıcı, zil efekti, hafif müzik, sessizlik.

Video

Haftanın videosu

Bu hafta için hazır bir video yok. Kendi seçtiğiniz bir videoyu ekleyebilirsiniz.

Bağlantı yalnız bu tarayıcıda saklanır, sunucuya gönderilmez. Video, siz Oynat'a basana kadar yüklenmez (youtube-nocookie.com). Okul ağı YouTube'u engelliyorsa video açılmaz; EBA bağlantıları aşağıdadır.

Yalnız öğretmen

Ders hazırlığı ve materyaller

Dersten önce

  • Doğa kaynaklı ses dosyasını ve "Ses Kavramı" infografiğini EBA'dan açın.
  • Senaryo panosu şablonlarını çoğaltın.

Önerilen ders akışı

  1. 5 dk Doğa sesleri + dikkat çekme
  2. 10 dk Ses donanımları
  3. 10 dk Örnekleme simülasyonu
  4. 10 dk Ses biçimleri + düzenleyici
  5. 35 dk Ses Ol! senaryo çalışması
  6. 10 dk Pekiştirme

EBA materyalleri (kılavuz kitaptaki karekodlar)

Bağlantılar yeni sekmede açılır ve EBA girişi ister — tahtada öğretmen hesabınızla oturum açın. EBA bu içeriklerin başka bir sayfaya gömülmesine izin vermez.

Ders materyalleri

Ölçme ve değerlendirme formları

Ölçme ve değerlendirme

Dereceli puanlama anahtarı ve öz değerlendirme formu (EBA).

Kendi içeriklerim

Her bölümün altındaki "Bu bölüme görsel ekle" ile kendi görsellerinizi ekleyin, aşağıdaki düğmeyle görselleri sunuma ayrı slayt olarak katın; "Defterime yazıyorum" bölümünde kendi ders notunuzu yazın.

Yükleniyor…

Görseller ve notlar sunucuya gönderilmez; yalnız bu tarayıcıda saklanır. Tarayıcı verisi silinirse kaybolur: düzenli olarak Dışa aktar ile yedek alın, dosyayı başka tahtada İçe aktar ile açın. Öğrenci fotoğrafı ya da kişisel bilgi içeren görsel eklemeyin (KVKK).

Sınıf ortamı

İşaretlerseniz bilgisayar gerektiren etkinliklerdeki "tahta ve kâğıtla" alternatifleri açık gelir. Simülasyonlar tek bir tahta ekranında sınıfça yapılabilecek şekilde tasarlandı. Tercih bu tarayıcıda hatırlanır.

Maarif Modeli: 2. tema künyesi

Kaynak: Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı (TYMM). Tema toplam 12 ders saati.

Alan becerileri
BTYAB4. Dijital Ürün Geliştirme (BTYAB4.1. Tasarım Araç, Teknoloji ve Yöntemlerinden Yararlanma, BTYAB4.2. Tasarım Kurgusu Oluşturma, BTYAB4.3. Ürün Geliştirme)BTYAB5. Veri Yönetimi (BTYAB5.1. Problemi Belirleme, BTYAB5.2. Verileri Toplama ve Düzenleme, BTYAB5.3. Bulgulara Ulaşma)
Eğilimler
E1.1. MerakE1.2. BağımsızlıkE1.4. Kendine İnanma (Öz Yeterlilik)E2.1. EmpatiE2.2. SorumlulukE2.3. GirişkenlikE2.4. GüvenE2.5. OyunseverlikE3.1. MuhakemeE3.2. OdaklanmaE3.3. YaratıcılıkE3.4. Gerçeği AramaE3.5. Açık FikirlilikE3.8. Soru SormaE3.9. Şüphe DuymaE3.10. Eleştirel Bakma
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri
SDB1.1. Kendini Tanıma (Öz Farkındalık)SDB1.2. Kendini Düzenleme (Öz Düzenleme)SDB2.1. İletişimSDB2.2. İş BirliğiSDB3.1. UyumSDB3.2. EsneklikSDB3.3. Sorumlu Karar Verme
Değerler
D3. ÇalışkanlıkD4. DostlukD6. DürüstlükD16. Sorumluluk
Okuryazarlık becerileri
OB1. Bilgi OkuryazarlığıOB2. Dijital OkuryazarlıkOB4. Görsel OkuryazarlıkOB7. Veri Okuryazarlık
Disiplinler arası ilişkiler
Fen BilimleriGörsel SanatlarMatematikTürkçe
Beceriler arası ilişkiler
KB2.5. SınıflandırmaKB2.6. Bilgi ToplamaKB2.11. Gözleme Dayalı Tahmin EtmeKB2.12. Mevcut Bilgiye/Veriye Dayalı Tahmin EtmeKB2.13. YapılandırmaKB2.14. YorumlamaKB2.17. DeğerlendirmeKB2.20. Sentezleme

Zenginleştirme (erken kavrayanlar için)

  • Ailenin aylık gelir-gider verisiyle formüllü bir bütçe tablosu hazırlama.
  • Ekran süresi verisini toplayıp zaman yönetimi grafiği çizme.
  • Okuldaki unutulmaz bir günü anlatan sesli hikâye ya da podcast bölümü kurgulama.
  • Çevredeki bir sorunu belgeleyen kısa film hazırlama.

Destekleme (zorlananlar için)

  • Evde ve okulda tablolama programının kullanıldığı durumları araştırma.
  • Etkili bir videonun özelliklerini araştırıp sınıfa sunma.
  • Kullanımı kolay, çevrim içi ses/video düzenleyicileri karşılaştırma.